6-ТЕМА. КЫЗЫГУУЛАР   ТЕАТР САЯКБАЙ КАРАЛАЕВ
Сын атооч жасоочу -ЛЫК мүчө

ӨТҮЛГӨНДӨРДҮ КАЙТАЛАГЫЛА

1. 1. Тема боюнча маалымат баракчасын толтургула.

Сенин кызыгууң – ...                                             

Сен жакшы көргөн каарман: ...

Сага жаккан фильмдер: ...                                     

Жакшы көргөн сабагың: ...

Фантастикалуу фильмдерге карата мамилең: ... 

Сен жакшы көргөн актёр: ...

Сага жаккан мультфильмдер: ...          

Сени кызыктырган китептер: ...

2. 2. Оң жактагы сөздөр менен сүйлөмдөрдү толуктагыла. “Аватарга” караганда “Гарри Потер” ... “Операция “Ы”га” караганда “Бриллиант кол” ...Башка кинолорго караганда дудук кинолорду ...“Ак кеме” “Эрте келген турналарга” караганда ...“Эрте келген турналар” “Ак кемеге” караганда ... күлкүлүү (смешной).кирешелүү(прибыльный).аткарыш кыйыноорураак фильм.жеңилирээк фильм. 3. 3. Кинолорду салыштыргыла. Берилген маалыматтарга таянып, диаграммадан орундарын белгилегиле.

     “Гарри Потер”киносунун кирешеси 1 миллиард долларга жакын.“Оюнчуктардын окуясы” аттуу мультфильмдин кирешеси 200 миллион доллар.“Титаник” киносунун кирешеси 2 миллиардга жакын.“Аватар” киносунун кирешеси 2,5 миллиард доллар болгон.“Кариб деңизинин каракчылары” аттуу кинонун кирешеси 963 миллион долларды түзгөн.  

       

4. 4. Берилген макалдары которгула.
Өнөрүң болсо, өргө чап.
Өнөр алды – кызыл тил.
5. 5. “Өнөр алды – кызыл тил” деген макалдын маанисин суроолор аркылуу чечмелеп жазгыла.
  • Эмне үчүн өнөрлөрдүн алдыңкысы тил болуп эсептелет?
  • Тил эмне үчүн абдан жогору бааланат?
  • Тил жөнүндө кандай накыл сөздөрдөн билесиңер?
  • Башка улуттарда тилге байланыштуу кандай макалдар бар?
ОКУГУЛА
УЛУУ МАНАСЧЫ

Саякбай Карала уулу

1894 – 1971

1894-жылы – Ысык-Көлдө туулган.

1918-1922-жж. Кызыл аскердин жоокери  болгон.

1934-1954 жж. филармонияда иштеген.

1932-1947-жж. "Манас" үчилтигин толук айткан, "Кенен", "Алымсарык",

"Кулансарык" менен кошо жазылып алынган.

Кызык экен, окуп кой

Билесиңерби, балдар,  Саякбай Каралаев айткан “Манас”– жарым миллиондон ашык (500 553 – беш жүз миң беш жүз элүү үч) саптан турат экен.

6. Текстти окугула.

Элдик театрдын эң башкы үлгүсү  – “Манас”


    I. “Манас” айтып жатканда манасчы бир эле мезгилде театр, бир эле мезгилде импровизатор, бир эле мезгилде актёр болуп аткарат. Манасчы окуяларды өзү аралашып жүргөндөй кылып айтат. Аны угуп отурган эл окуяны кино көргөндөй элестетчү экен. 

    Саякбай Каралаев айтып жатканда күн күркүрөп, шамал болуп, кадимки Манас жанына келип калгандай сезилчү экен. Манастын чоролору минген тулпарлардын дүбүртү угулуп турган дешет.

    Ошондуктан казак элинин белгилүү жазуучусу Мухтар Ауэзов Саякбай Каралаевди “­ХХ кылымдын Гомери” деп айткан.

7. 6. Текстке 4 жөнөкөй, 2 татаал суроо түзгүлө.

1. ............................................?  

2..............................................?  

3. ............................................? 

4. ...........................................?

5. ...........................................?  

6. ...........................................?

8. 7. Чачылган сөздөрдөн сүйлөмдөрдү түзгүлө.

а) жалаң,“Манас”, ыр, айтылат, менен.

б) өзү, өзү, өзү, актёр, режиссёр, театр, болгон, манасчы.

в) эң, элдик, башкы, – “Манас”, үлгүсү, театрдын.

г) деп, кылымдын, Саякбайды,­ Гомери, ХХ, аташат.

9. 8. Текстте төмөнкүдөй маалыматтар бар же жок экенин белгилегиле.
С.Каралаевдин сүрөтү 500 сомго түшүрүлгөн.
“Манас” айтуу – өзгөчө өнөр.
Бардык эле адамдар манасчы боло албайт.
жок, бар,
10. Үйгө тапшырма Гомер деген ким? Ал жөнүндө маалымат билип келгиле.
Саякбай кандайча манасчы болуп калган?


    II. Белгилүү кыргыз кинорежиссёру Болот Шамшиевдин эскерүүсүнөн: «Белгилүү манасчы жөнүндө даректүү фильм – менин дипломдук ишим болгон.  Жашым 23тө болсо да, аксакалдан кандайча манасчы болгонун сураганга мээм жетиптир.

    Саякбай Каралаев 17 жашында түш көргөн. Анын түшүнө Манас, Каныкей, Бакай кирип, “Манас”айтууга батасын беришкен. Ошондон кийин Саякбай Каралаев «Манас» айтып калган.

«Келечек үчүн диалог» китебинен

Социалдык  интеграциялоо  борбору, 2010
11. 10. Текст боюнча таблица толтургула.

Ким?

Качан?

Кимден?

Эмне кылган?

 

 

 

 

                Сөздүк:

мезгил – время

аткарат – исполняет

элестетчү экен – представлял (-а)

сезилчү – чувствовалось

дүбүртү – топот копытов

эскерүү – воспоминание

аралашып жүргөндөй – как очевидец

көлөм – объём

мээм жетиптир – у меня хватило ума

мезгил – время

аткарат – исполняет

элестетчү экен – представлял (-а)

сезилчү – чувствовалось

дүбүртү – топот копытов

эскерүү – воспоминание

аралашып жүргөндөй – как очевидец

көлөм – объём

мээм жетиптир – у меня хватило ума

УЛУУ “МАНАС” ЭПОСУ

Айың менен күнүңдүн

Бир өзүнөн бүткөндөй.

Асман менен жериңдин

Тирөөсүнөн бүткөндөй.


Кызык экен, окуп кой

Билесиңерби, балдар!

“Манасты” күн дебей, түн дебей, тамак ичпей, уктабай толук айтса, 6 айда бүтөт экен.



500 сомго С.Каралаевдин ... (эмнеси?) түшүрүлгөн.

    III. Көлөм жагынан «Манаска» дүйнөдө эч бир эпос тең келбейт. КӨЛӨМҮ боюнча кыргыздын “Манас” эпосу – гректердин «Илиада» менен «Одиссейинен» 20 эсеге, Индиянын «Махабхарат» эпосунан 2,5 эсеге чоң.

12. 11. Диаграммага дүйнөлүк эпосторду жазгыла.



13. 12. Топторго бөлүнүп иштегиле. Манаска булар кимдер?

Үлгү: Жакып ­ – Манастын атасы



14. 13. Эстеп калгыла. Берилген энчилүү аттар менен эки топко бөлүнүп, кроссворд жана филворд түзгүлө. БакайКаныкейСеметейСейтекАлмамбетАжыбай ЧубакСыргакСерекЖайсаң жарыакылманыбаласыдосунебереситилмечиырчысыкароолчусучалгынчысычоросу 15. Минген аттары, тулпарлар Манастын атыАлмамбеттин атыЧубактын атыКоңурбайдын атыКошойдун аты СаралаКөгалаАккулаАлгараЧоңсары

                Сөздүк:

чоро – джигиты

чалгынчы – разведчик

тилмеч – переводчик

жар – 1. супруг(-а); 2.овраг

небере – внук

кароолчу – телохранитель

акылман – мудрец

үчилтик – трилогия

16. 14. Жебе аркылуу сүйлөм түзгүлө.

С.Каралаев

 

Манасчы

 

Көлөм жагынан

 

Мухтар Ауэзов

 

«Манаска»

 

өзү аралашып жүргөндөй

 

тең келбейт.

Саякбай Каралаевди

дүйнөдө эч бир эпос

деп айткан.

залкар

“­ХХ кылымдын Гомери”

болгон.

окуяларды

манасчы

кылып айтат.

 

 

 

17. 15. Сүйлөмдүн аягын бүтүргүлө. “Манас” айтып жатканда манасчы бир эле мезгилде ...Манасчы окуяларды ...Аны угуп отурган эл ...Саякбай Каралаев айтып жатканда ...Ошондуктан казак элинин белгилүү жазуучусу Мухтар Ауэзов ... ... өзү аралашып жүргөндөй кылып айтат.... театр, импровизатор, актёр болуп аткарат.... окуяны кино көргөндөй элестетчү экен. ... күн күркүрөп, шамал болуп, кадимки Манас жанына келип калгандай сезилчү экен.... Саякбай Каралаевди “¬ХХ кылымдын Гомери” деп айткан. 18. 16. Сүйлөмдөрдү чактар боюнча өзгөрткүлө.
Манасчы түш көр...
Манасчынын түшүнө баатырлар кир...
Манасчы эпосту жатка айт...
Манасчы эпосту кино көргөндөй элестет...
{"future":["ат","от","ет","өт","т","йт","байт","бойт","бейт","бөйт"],"real":["ып жатат","ип жатат","уп жатат","үп жатат","п жатат"],"past":["чу","чү"]}
19. 17. Чаташкан тамгалардан 2 сүйлөм курагыла.



20.
“Манас” – улуу эпос
Саякбай – залкар манасчы
"Манасты" залкар манасчы айтат
"Манасты" Саякбай айткан

ОКУЙЛУ

Кыргыз опера жана балет театры


1939-жылы театрда кыргыздын биринчи улуттук операсы “Айчүрөк” коюлган. 


1942-жылы кыргыз мамлекеттик опера жана балет театры болгон.

 


 Бул имарат 1955-жылы салынган.

Архитекторлору Л.Лабуренко жана П.Иванова.

1958-жылы театр чыгармачылык ийгиликтерге жетишкендиктен академиялык деген наам берилген.

Театрдын 1100 орундуу көрүү залы бар.

 

21. 22. 18. Текстти укканыңарга жараша толуктап окугула.

Керектүү сөздөр:

а) жана                                   б) имараты

в) шаарында                          г) оюлар

д) опера                                 е) салынган

 

Кыргыз опера жана балет театры

 

Кыргыз  мамлекеттик опера ________балет театры – Бишкектеги эң жакшы маданий борбор. 1937-жылы Фрунзе ________ Кыргыз мамлекеттик театрынын базасында музыкалык драма театры болуп түзүлгөн. Алгачкы_________ спектаклдер кыргыз жана орус тилдеринде коюлган.

Азыркы театр _________Абдрахманов жана Рыскулов көчөлөрүнүн кесилишинде жайгашкан. Негизинен театр классикалык стилде ___________.

    Сыртындагы скульптуралар О.Мануйловага таандык. Ички жана сырткы жасалга үчүн ____________ көп колдонулган. 

23. 19. “Кыргыз опера жана балет театры” деген текстке байланыштуу үч татаал, үч жөнөкөй суроо түзгүлө.

1. ...?                           2. ...?                           3. ...?

4. ...?                           5. ...?                           6. ...?

24. 20. Текстте эмнелер жөнүндө сөз болгон жок?
сүрөт
театр
музей
цирк
скульптура
спектакль
25. 21. Суроого жооп бергиле.
Театрда орундун саны канча?

Сөздүк

маданий борбор – культурный центр      имарат – здание

алгачкы //биринчи – первичные             орундуу – местные 

кесилишинде – на перекрёстоке               ийгилик – успехи

салынган – построен                                 жетишүү – достижение

негизинен – в основном                             жасалга – оформление

ҮЙРӨНГҮЛӨ

26. 22. Эстеп калгыла. Бири-бириңерге суроо бергиле.

“Манас” эпосу боюнча театрларга төмөнкүлөр коюлган:

 

1.    «Айчүрөк» операсы – Ж.Бөкөнбаев, К.Маликов, Ж.Турусбеков.

2.    «Манас» операсы – А.Токомбаев, К.Маликов.

3.    «Семетей» либреттосу – автору Ж.Бөкөнбаев.

4.    «Айкөл Манас» драмасы – Ж.Садыков.

5.    «Манастын уулу Семетей» драмасы – Ж.Садыков.

6.    «Сейтек» драмалык үчилтиги – Ж.Садыков.

27. 23. Суроолорго жооп бергиле.

1. Бишкектеги эң жакшы маданий борбор кайсы?

2. Алгачкы спектаклдер кайсы тилде коюлган?

3. 1939-жылы театрда кандай опера көрсөтүлгөн?

4. Театрга эмне үчүн академиялык деген наам берилген?

5. Театрдын жасалгалары үчүн эмнелер колдонулган?

28. 24. Театрдын түрлөрүн боштуктарга жазгыла.


       1. Кыргызстанда А.Малдыбаев атындагы ... жана ... театры бар. 2. Бишкекте Т.Сатылганов атындагы улуттук ... бар. 3. Ошто ... жана ... драма театрлары бар. 4. Нарында М.Рыскулов атындагы ...  театры бар. 5. Эмен паркында Ч.Айтматов атындагы ... драмалык театры бар. 6. Кыргыз теле каналында “Учур” ... театры бар. 7.  ... драмалык театры Т.Абдумомунов атында. 8. М.Жангазиев атындагы ... театры мага абдан жагат. 9. “Аралаш” ... театры күлкүлүү оюндарды коёт.

КӨНҮГҮҮ ИШТЕГИЛЕ

зат + ЛЫК мүчөсү = сын атооч


            драма (зат атооч) + ЛЫК = драмалык (сын атооч)

М.: Кандай чыгарма?  – драмалык чыгарма


После гласных: -лык; -лик; -лук; -лүк;

После звонких согласных: -дык; -дик; -дук; -дүк;

После глухих согласных: -тык; -тик; -тук; -түк.

29. 25. Берилген зат атоочтордон сын атоочторду жасагыла, которгула.
драма
балет
музыка
оркестр
сахна
концерт
цирк
комедия
оперетта
сатира
эстрада
театр
опера
актёр
лык, лик, лук, лүк, тык, тик, тук, түк, дык, дик, дук, дүк,
30. 26. Берилген зат атоочтордон сын атоочторду жасап, сүйлөм түзгүлө.

Дирижёр, композитор, автор, суфлёр, драматург.

31. 27. Үйгө тапшырма. Берилген суроого маалымат тапкыла.

Дирижёр, композитор, автор, суфлёр, драматург кесиптеги адамдар кандай жумуш аткарат? 

32. 28. Төмөндө берилген сөз жана сөз айкаштарына антонимдерди тапкыла.

Үлгү: заманбап кино Х эски кино

 

Таланттуу актёр, башкы роль, пролог, жакшы спектакль, жакшы кубаныч тартуулаган, кубаныч алып келүү, азыркы репертуар, жакшы коюлган оюн.

 

33. 29. Топторго бөлүнүп диалогдорду түзгүлө.

Театрга барып келели.                            

– ... Кайсы театрга баралы?                                   

– ...



– Театрга барып келели. 

– ...                                                                

Анда качан баралы?

– ...



КАЙДА + БАР...?  / КУДА идёт? М.: МектепКЕ БАРатам.

 

КАЯКТА?  / ГДЕ? М.: МектепТЕ окуйм.

34. 30. Суроолорго жооп бергиле.

Үлгү: Саякбай Каралаев каякта туулган? (Ысык-Көлдө) – Саякбай Каралаев Ысык-Көлдө туулган.

 

1. “Айчүрөк” операсы каякта коюлуп жатат? (театр)

2. Акробаттар каякта иштешет? (цирк)

3. Дирижёр каякта иштейт? (оркестр)

4. Куурчак театр каякта ойнолот? (сахна)

5. Музыканттар каякта окушат? (консерватория)

6. А.Малдыбаев атындагы опера жана балет театры каякта? (Кыргызстан)

35. 31. Үлгүгө салып иштегиле. Үлгү: Өскөнбектин үйү филармониянын (Кайда?) жанында жайгашкан. Театрдын азыркы имаратыБишкекте Т.Сатылганов атындагы улуттук филармониясыЧ.Айтматов атындагы орус драмалык театры эмен паркында жайгашкан.Чүй көчөсүндө жайгашкан.Абдрахманов жана Рыскулов көчөлөрүнүн кесилишинде жайгашкан.

ТАТААЛ СҮЙЛӨМ – сложные предложения

М.: Актёр ролду начар ойноду, себеби ал ооруп калыптыр
36. 32. Себеби, анткени байламталарын колдонуп, татаал сүйлөмдөрдү түзгүлө.

Үлгү:Саякбай Каралаев – улуу манасчы. Ал “Манастын” жарым миллиондон ашык (500 553) сап ырын образдуу айткан.

Саякбай Каралаев улуу манасчы, себеби ал “Манастын” жарым миллиондон ашык (500 553) сап ырын образдуу айткан.

 

1. Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театры – Бишкектеги эң жакшы маданий борбор. Анда кызыктуу опералар болот.

2. 1937-жылы Фрунзе шаарында Кыргыз мамлекеттик театрынын базасында музыкалык драма театры болуп түзүлгөн. Ал жерде кызыктуу спектаклдер болот.

3.Театрдын сыртындагы скульптуралар О.Мануйловага таандык. Скультураларды О.Мануйлова жараткан.

4. Театрдын ички жана сырткы жасалгалары үчүн оюулар көп колдонулган. Оюлар имаратты кооздойт.
37. Тилиңерди жатыктыргыла! 500 553 сап ыр – беш жүз миң беш жүз элүү үч сап ыр

СҮЙЛӨШӨЛҮ

38. 33. Оң жооп бергиле. 39.

Үлгү:                                                                        


Өскөнбек: Жамиля, киного барып келелиби?

Жамиля: Макул, барып келели.   

Өскөнбек: Кандай киного баралы?          

Жамиля: 3D форматындагы кинолоруна баралы.

Өскөнбек: Жүр, кеттик.


                    II

А: ..., ... барып келелиби?

Б: Макул, ...

А: Кандай ... баралы?

Б:  ...  баралы.


                      III                                                                                                    

А: ..., барып келелиби?                                                 

Б: Макул, ... .                                                           

А: Кандай ... баралы?

Б: .... эмес, ... баралы.                 

А: Жүр, кеттик.                                                                  


                  IV

А:  ... , барып келелиби?            

Б: Макул, ... .

А: Кандай ... баралы?

Б: ... эмес, ... баралы. 

А: Жүр, кеттик.

40. 34. Терс жооп бергиле. 41.

Өскөнбек: Люба, театрга барып келелиби?         

Люба: Макул.Качан?                                              

Өскөнбек: Бүгүн?                           

Люба: Саат канчада?

Өскөнбек: Саат экиде.          

Люба: Жок, бүгүн бара албайм. Эртең баралыбы?

Өскөнбек: Мейли.


                    II

А: ..., опера-балет театрына барып келелиби?                  

Б: Макул, ...?                        

А: ...?                         

Б: Саат канчада?

А: ...? 

Б:Жок, ... бара албайм. ... баралыбы?

А: Мейли.




42. 35.Үлгүгө таянып, боштуктарды толуктап сүйлөшкүлө. 43.

Үлгү:

Өскөнбек: Сага театр жагабы?

Абибилля: Ооба, мага театр жагат.

Өскөнбек: Сага кайсы театр жагат?

Абибилля: Мага  Кыргыз драма театры жагат.

Өскөнбек: Кыргыз драма театрына көрүүчүлөр көп барабы?

Абибилля: Ооба, анда кызыктуу, жаңы оюндар коюлат.

                I

А: Сага театр жагабы?

Б: Ооба, мага театр жагат.

А: Сага кайсы театр жагат?

Б: Мага  ........................

А: ................ театрга көрүүчүлөр көп барабы?

Б: Ооба, себеби анда классикалык жана элдик оюндар көп коюлат.

                II                                                       


А: Сага кинотеатрлар жагабы?

Б: Ооба, мага  ..................... жагат.

А: Эмне үчүн сага .............. жагат?

Б: Себеби анда ................... кинолор коюлат.

А: Анда баралыбы?

Б: Макул.


                III

А: Сага  театр жагабы?

Б: Ооба,  мага театр ..................... .

А: Сага кайсы театр жагат?

Б: Мага куурчак театры жагат?

А: .................... көрүүчүлөр көп барабы?

Б: Ооба, себеби .......................................


                            VI

А: Сага театрга барган жагабы?

Б: ....

А: Эмне үчүн?

Б: Себеби ... 

ТАЛКУУЛАГЫЛА

44. 36. Уккула. Которгула. 45.

1. Өскөнбек: Жанара, сен театрга барасыңбы?

Жанара:  Жок.

Өскөнбек:  Анда сен кайда барганды жакшы көрөсүң?

Жанара:  3D форматында көрсөткөн кинотеарларга.

Өскөнбек:  Эмне үчүн театрга барбайсың?

Жанара: Анткени спектаклдер кызыксыз.

Өскөнбек:  Сен бир театрга бардың беле?

Жанара: Жок.

Өскөнбек:  Анда сен спектаклдердин кызыксыз экенин кайдан билесиң?

Жанара:  М-м-м.

Өскөнбек:  Менимче, театр кызыктуу же кызыксыз экенин билиш үчүн, бир жолу спектаклге барып көрүш керек.

 

2. А: ...................., сен театрга барасыңбы?

Б: ................................ .

А: Сен кайда барганды жакшы көрөсүң?

Б: ....................................... .

А:  Эмне үчүн?

Б: Анткени ..................................

А:  Сен бир ................................ бардың беле?

Б: ....................................................... .

А: Спектакль кызыктуу / кызыксыз экенин кайдан билсе болот?

Б:  М-м-м.

А:  Менимче, театр кызыктуу же кызыксыз экенин билиш үчүн, спектаклди барып көрүш керек.

Сөздүк:

бардың беле? – ходил(-а) ли?

барып көрүш керек – надо попробовать сходить

46. 37. Коюлган суроого дебат уюштургула.

Көйгөй: МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫ ТЕАТРГА КЫЗЫГЫШПАЙТ. БУЛ ...


            1-топ

Себеби...

    Эгерде...., анда...                                                     

    Эгерде...., анда...

    Эгерде...., анда..

Демек, мектеп окуучулары театрларга барыш керек.

 


        2-топ                                                                  

                   

Бул көйгөйдү чечиш үчүн:

 

    биринчиден, ... ыш керек.    

    экинчиден, ... ыш керек

    үчүнчүдөн, ... ыш керек.                                        


.                 3-топ

Бул көйгөйдү чечиш үчүн:   


    биринчиден, ...-ууга болбойт                                

    экинчиден, ... -ууга болбойт

    үчүнчүдөн, ...-ууга болбойт

 

Модалдык туюнтма:

-ыш керек (надо, необходимо, нужно);

-ууга болбойт (нельзя, не нужно).

ИЛИКТӨӨ / ИССЛЕДОВАНИЕ 
47. 38. Эмне үчүн мектеп окуучулары театрга барышпайт? Иликтөө жүргүзгүлө. Мектебиңердеги 7-класстын окуучуларынан жооп алгыла.

Иликтөөнүн суроолору:

  •  Сен театрларга барасыңбы? Эмне үчүн?
  •  Сен кайсы театрларга барасың?
  • Эмне үчүн мектеп окуучулары театрга  барышпайт?





48. 39. Иликтөөнүн негизинде диаграмма түзгүлө.



ДОЛБООР
49. 40. Долбоор усулу боюнча иштеп чыккыла.

Талаптар:

 

1. Кыргызстандагы театрлар.

2. Кыргыз драмтеатр, орус драмтеатр, опера-балет театры, куудулдар театры, куурчак театры.

      3. Мектеп окуучулардын театрларга мамилеси

Таяныч сүйлөмдөр:


    – Театр адамга пайдалуу. Себеби алар кызыктуу оюндары менен адамдарды тарбиялайт.

    – Бирок биздей балдарга театр жакпаса да, ал жакка барып туруш керек. Анткени алар пайдалуу.

    – Каникул башталганда, биз театрга барабыз.

    – Биз бул спектаклге келгенбиз.


Талаш пикирлер:

        Кошуласыңбы?

        Же кошулбайсыңбы?


  •  Мектеп окуучулары театрга барыш керек.
  •  Эгерде театрга бир да жолу барбасаңар, анда спектаклдер жөнүндө эч нерсе айта албайсыңар.
  • Театр жөнүндө пикир (мнение) айтыш үчүн бир жолу спектаклге барып көрүш керек.


ИШ КАГАЗЫ. РЕЦЕНЗИЯ

50.

Театрдык  оюн-зоокту (представление) кантип  баалоо, анализдөө  керек?

 

1. Оюндун аты эмне деп аталат? Автору ким? Пьеса (балет, опера) качан жазылган? Бүгүнкү күндө пьеса актуалдуубу? Оюн кайда болду?

2. Спектаклдин режиссёру ким? Спектакль кандай жасалгаланган? Спектаклдин музыкалык жасалгасы кандай?

3. Спектаклдеги башкы ролду аткарган: Спектаклде ойногон актёрлорго мүнөздөмө: таланттуу, чын дилден, табигый, жасалма.

 

4. Режиссёр драматургдун оюн сахнада ишке ашыра алдыбы?

 

5. Көрүүчүлөргө спектакль жактыбы?

Залдын (көрүүчүлөрдүн) реакциясы кандай болду?

Үлгү :

“Манастын уулу Семетей” драмасына жазылган РЕЦЕНЗИЯ

 

1. Оюндун аты: “Манастын уулу Семетей”. Автору Ж.Садыков: Драма 1982-жылы жазылган. Бүгүнкү күндө драма абдан актуалдуу. Оюн Т.Абдумомунов атындагы Академиялык кыргыз драмалык театрында болду.

2. Спектаклдин режиссёру:

Ж.Кулмамбетов. Спектакль абдан кызыктуу жасалгаланган. Спектаклдин музыкалык жасалгасы (оформление) абдан уккулуктуу (мелодичные).

3. Спектаклдеги башкы ролду аткарган: Сабира Күмүшалиева.

Спектаклде ойногон актёрлор: абдан таланттуу, анткени  чын  дилден табигый (естественно) аткарышты, бирок айрым актёрлордун  ролу  жасалма (не естественно) болду.

4. Режиссёр драматургдун оюн сахнада эң жогорку деңгээлде (на высоком уровне) ишке ашыра алган (сумел донести).

5. Көрүүчүлөргө спектакль абдан жакты. Залдын реакциясы абдан жандуу (оживлённое) болду. Көрүүчүлөр абдан катуу кол чабышты (аплодировали). Актёрлорго көп гүл беришти.

 

Рецензия жазган                   Өскөнбек
51. 41. Рецензия жазгыла.

            

                 1-ТОП

Рецензиянын планы:

1. Кино жөнүндө маалымат

2. Кинону койгондор

3. Аткарган актёрлор

4. Киного берилген баа



  2-ТОП

Рецензиянын планы:

1. Драма жөнүндө маалымат

2. Спектаклди койгондор

3. Аткарган актёрлор

4. Оюнга берилген баа

52. 42. Үйгө тапшырма. Каалаган киного же спектаклге рецензия жазгыла. 53. 43. Сөздүктү пайдаланып, сөздөрдүн котормосун тапкыла. мыктыбаракелдетабигыйчын дилден кол чабуужасалмакөрүүчүжасалгалангануккулуктуукойгон аплодироватьот душиотличныйбравоискусственныйестественныйпостановщикмелодичныйдекорированзритель

ОЙЛОНГУЛА, ТАПКЫЛА

54. 44. Ким көп сөз жасайт?



55. 45. Филворддон сөздөрдү тапкыла. 10 cөз.



56. 6. Баш катырмадагы сөздөрдү тапкыла.



57.

Тигинен:

1. Театрларда коюлат.

2. ... алды – кызыл тил.

3. “Айчүрөк” – улуттук ... .

4. Бул жерде китептер көп.

5. Татарстанда “Учур” театры

“Ак мөөр” ...  койгон.

6. Опера жана ... театры.

7. Иш кагазы.



Туурасынан:

3. Ансамбль ойной турган жер.

8. Маданий жай.

9. Кино көрө турган, караңгы жай.

ӨЗҮҢӨРДҮ ТЕКШЕРГИЛЕ

58. Театрга байланыштуу сөздөр сахнакөрүүчүлөркүлкүлүүкуудулөкүнүчтүүойгонду сценазрителисмешнойк сожалениюимпровизатор, комикпроснулся 59. “Элдик театрдын эң башкы үлгүсү – “Манас” тексти боюнча сөздөр көлөмкылымманасчыокуяөзгөчөтилмеч векобъемособыйрассказ, история, событиепереводчиксказитель “Манаса” 60. “Кыргыз опера жана балет театры” тексти боюнча сөздөр алгачкы//биринчижасалгажетишүүийгиликимараткесилишинденегизиненорундууорундуусалынган первичныеоформлениедостигатьна пересечениизданиеуспехв основномместныеместныепостроен 61. Иш кагазына байланыштуу сөздөр жасалгаланганбаракелдежасалмакол чабуукойгонмыктытабигыйуккулуктуучын дилден естественныймелодичныйбраводекорированот душиненастоящийаплодироватьпостановщикотличный

30 – азаматсың!

20-25 – жакшы!

20 ден төмөн – дагы аракет кыл.

***             

ОКУЙЛУ

“Учур” телетеатры

  Кыргызстандагы профессионал театрлардын бири “Учур” жаштар телетеатры.


“Учур” телетеатры телесериалдарды жана 3-4 телепостановка, кыска метраждуу фильмдерди тарткан.



 

“Учур” жаштар театрынын артисттери:

– Аманкул Жолдошбек;

– Нурдөөлөт Копоев;

– Медин Учукеев;

– Тимур Калмуратов;

– Улан Зайнидин;

– Динара Кыдырмаева;

– Бактыгүл Асанова ж.б. 

– Театр кантип түзүлгөнүн айтып бересизби?

– Анын тарыхы мындай: Москвадан Щепкин атындагы театралдык жогорку окуу жайды 20 артист бүтүп келип, Улуттук телеканалдын алдында театр түздүк.

– Биринчи спектаклиңерди качан койдуңар?

– 2001-жылы 8-июнда биринчи спекталь коюп, бет ачарын жасадык.

– Балдар үчүн да спектаклдерди койдуңар беле?

– Ооба, балдар үчүн беш жомок койдук.

– Кайсы өлкөлөргө барып келдиңер?

– 2003-жылы Аравияга барып келдик. 2002-жылы Ж.Садыковдун “Ак мөөр” спектакли менен Татарстанда өткөн Нооруз фестивалына катыштык. Эң жаш коллектив болгондуктан, бизге “Дебют” деген аталыштагы сыйлыкты беришкен.

– Баш байгени жеңип алдыңарбы?

– Ооба, 2007-жылы республикалык театралдык фестивалга катышып, “Жаабарс” аттуу спектакль менен гран-прини алдык. Анда Кыргызстандагы профессионалдуу 20 театр катышкан. Ошол эле спектакль менен Казакстанда өткөн эл аралык фестивалга катышып, “Мыкты режиссура” деген номинацияга ээ болдук.

– Алдыдагы пландарыңыздар кандай?

– Октябрда “Айтматов и театр” деген фестиваль өтөт. Ага ушул эле спектакль менен катышалы деп жатабыз.

        – Маегиңизге рахмат.

Сөздүк:

бет ачар – презентация

тарткан – сняли

маек – беседа

ээ болгон – был удостоен
62. 47. Синквейнди толуктагыла.

1. “Учур” ...................... . (зат атооч)

2. Заманбап, ................. . (сын атооч)

3. Көрсөтөт, ............. , ................. . (этиш)

4. ............ профессионал ........... бири. (сүйлөм)
63. 48. Бул интервьюда эмнелер жөнүндө сөз болду?
опера
театр
тарых
артисттер
сыйлыктар
балет
64. 49. Текст боюнча “туура” (Т), “ката” (К) экенин белгилегиле. 1. “Учур” телетеатры Москвадан түзүлгөн. 2. Балдар үчүн беш жомогу бар. 3. Казанда “Дебют” деген сыйлыкка ээ болгон. 4. Бул театр телепостановкаларды тарткан эмес. 5. “Ак мөөр” аттуу спектакли гран-прини алган. 65. 50. Берилген макалдарды которгула.

Өнөр – элдин канаты. ...................................

Өнөрүң болсо, өргө чап. ..............................

Өнөрлүү өлбөйт. ..........................................

Өнөрлүүнүн өмүрү узун. .............................

Өнөр алды – кызыл тил. ..............................

66. 51. “Өнөр алды – кызыл тил” деген макалдын маанисин суроолор аркылуу чечмелеп жазгыла.
  • Эмне үчүн өнөрлөрдүн алдыңкысы тил болуп эсептелет?
  • Тил эмне үчүн абдан жогору бааланат?
  • Тил жөнүндө кандай накыл сөздөрдөн билесиңер?
  • Башка улуттарда тилге байланыштуу кандай макалдар бар?
67. 52. Берилген кырдаалдар боюнча чакан диалогдорду түзгүлө

а) классташтар драмалык театрга премьерага барууга макулдашып жатышат.



б) эки дос белгилүү актёрдун жаңы аткарган ролу тууралуу талашууда.

68. 53. Берилген ситуацияга ылайык диалог түзүп, бири-бириңер менен сүйлөшкүлө.

Сенин досуңдун (курбуң, классташың) көңүлү чөгүңкү. Сен ага театрга (киного, циркке, филармонияга) барууну сунуш кыласың.

 

Сенин сунушуңа ал:

а) терс жооп берет;

б) оң жооп берет.

 

Үлгү:

 

– Бүгүн театрга барып келелиби?

– Баргым келбей жатат, билет да жок болуш керек.

– Анда киного баралы.

– Жок, баргым келбей жатат.

– Циркке барсакчы?

– Кайда болсо да макул, бирок циркке эмес.

– Анда филармонияга барууга кандай карайсың?

– Симфониялык музыканы жан дилим менен угат элем.

ТЕКШЕРҮҮ  ИШТЕРИ

69. Сөздүк жат жазуу. Баары 15 сөз. 70. Котормолуу жат жазуу Кыргызча айтылган сөздөрдү орусча которгула. тилмечкөлөмэскерүүчорожаркароолчучалгынчыжетишүүоюларжасалгамаданийжаштарнаамсахнаталанттуу званиеталантливыйпереводчиксценавоспоминаниеоформлениемолодежьобъём1. супруг(-а); 2.оврагджигитытелохранительдостигатькультурныйразведчикузоры
Тесттик тапшырмалар

1-бөлүк
Лексика. Грамматика

71. Бирден онго чейинки суроолор (1-10). Туура жообун тегеректегиле.
Өнөрүң ............... (1), өргө чап.
Саякбай Каралаев “............ (3) кылымдын Гомери”.
Өнөр алды – кызыл ……………..(4).
500 сомго С.Каралаевдин .…………….(5) түшүрүлгөн.
Алмамбет Манастын ………………..(6) болгон.
Бул театрдын имараты 1955-жылы .................... (7).
Театрдын 1100 ...................... (8) көрүү залы бар.
Кыргыздардын биринчи ……………… (9) операсы бул – “Айчүрөк”.
“Манастын уулу Семетей” драмасы 1982-жылы ….......................... (10).

2-бөлүк
Окуп түшүнүү

72. Он бирден он бешке чейинки суроолор (11-15). Белгиленген сүйлөмдөрдүн логикалык уландысын тапкыла.
(11) Сен “Айчүрөк” операсына бардың беле? Жок.
(12) Театрга барып келели.
(13) Өскөнбек жакшы эс алгысы келет.
(14) Кечээ биз театрга барган жокпуз.
(15) “Манас” айтуу – өзгөчө өнөр.
73. Он алтыдан жыйырмага чейинки суроолор (16-20). Сүйлөмдүн мазмунуна ылайык туура жообун тегеректегиле.
Кыргыз драмтеатрда .............. (16) оюндун аты “Манастын уулу Семетей”.
Көрүүчүлөр актёрлорго ..................... (17) беришти.
Спектаклде ойногон …………….. (18) абдан таланттуу.
Айрым актёрлордун ………….. (19) жасалма болду.
Спектаклде .................... (20) реакциясы абдан жандуу болду.

3-бөлүк
УГуп түшүнүү

74. Жыйырма бирден жыйырма бешке чейинки суроолор (21-25). Текст угузулат. Угузулган тексттин мазмунуна туура келген сүйлөмдү тапкыла 75. Угузулган тексттин мазмунуна туура келген сүйлөмдү тапкыла.
(21) Кимдин эскерүүсү?
(22) Саякбай Каралаев канча жашында түш көргөн?
(23) Түштү ким көргөн?
(24) Түшкө кимдер кирген?
(25) Саякбай кантип манасчы болуп калган?
76. Жыйырма алтыдан отузга чейинки суроолор (26-30). Диалог 2 жолу угузулат. Угузулган диалог боюнча суроолорго жооп бергиле. 77. Угузулган диалог боюнча суроолорго жооп бергиле.
Алар ........................ жөнүндө сүйлөштү.
Бирок биздей балдарга театр ................., ал жакка барып туруш керек.
Каникул башталганда биз ........................ барабыз.
Театр кызыктуу оюндары менен адамдарды ........................... .
Угулган текст боюнча балдар театрга бардыбы?
III. Эссе жазуу

Толуктап жазуу

78. Берилген текстти толуктап жазгыла.

1) Кыргызстанда А.Малдыбаев атындагы .................. (1) жана .................. (2) театры бар. Анын .................. (3) 1955-жылы салынган. Театр Абдрахманов .................. (4) жайгашкан.

2) Бишкекте Т.Сатылганов .................. (5) улуттук филармония бар. Анын астында “Манас” эпосуна арналган эстеликтердин .................. (6) – скульптор Т.Садыков.

3) Ошто .................. (7) жана .................. (8) драма театрлары бар. Нарында М.Рыскулов атындагы драмалык .................. (9) эң атактуу.

4) Бишкекте Эмен паркында Ч.Айтматов атындагы .................. (10) драмалык театры бар. Кыргыз телеканалында .................. (11) жаштар театры бар. Кыргыз ........... (12) Т.Абдумомунов атында.

5) М. Жангазиев атындагы .................. (13) театры мага абдан .................. (14)

өз алдынча жазуу
79. Берилген темага эссе жазгыла.

Темасы: “Мага жаккан театр”

 

Болжолдуу планы:


1.      Театрдын түрлөрү.

2.   Мага жакпаган театр.

3.   Мага жаккан театр.