27-сабак   Жалпы өткөн чак. Конструкция. - Сиз кайсы шаарда жашайсыз?
- Мен Бишкек шаарында жашайм.
Кептик тема: Кыргызстандын шаарлары.

Прошедшее неопределенное время (жалпы өткөн чак) используется для выражения действия, без указания точного времени  и образуется при помощи аффикса  -ган, -ген, -гон, -гөн если основа оканчивается на гласную или звонкую согласную, и -кан, -кен, -кон, -көн, если оканчивается на глухую согласную. 

Данная форма отвечает на вопрос эмне кылган?(что делал?).

Например: Мен экономика министрлигинде беш жыл иштегенмин.

Мен экономика министрлигинде иштеген эмесмин.

         Отрицательная форма образуется при помощи отрицательной частицы эмес, к которой присоединяются глагольные окончания.

 

Мен иштегенмин – Я работал.       иштеген эмесмин – я не работал

Сен иштегенсиң – Ты работал.      Иштеген эмессиң – ты не работал

Сиз иштегенсиз – Вы работали.    Иштеген эмессиз – вы не работали

Ал иштеген – Он работал.             Иштеген эмес – он не работал

Биз иштегенбиз –мы работали      иштеген эмеспиз – мы не работали

Силер иштегенсиңер – Вы работали  ищтеген эмессиңер – вы не работали

Алар иштешкен – Они работали   иштешкен эмес - они не работали 

1. ЖАЛПЫ ӨТКӨН ЧАКТА ЖАКТАГЫЛА

Үлгү: Мен  жазганмын                  жазган эмесмин

Сен             оку….                  Оку…

Сиз             көр…                            көр…
Ал              бар…                            бар

 

Биз             кел…                            кел…
Силер        ук…                     ук…

Сиздер       тур…                            тур…

Алар          айт…                            айт…

2. ТУУРА ФОРМАСЫН БЕЛГИЛЕГИЛЕ. . Сиз Россияда (болгонсуңарбы? болгонсузбу?) 2. Сиздер бул долбоорду түзүүгө (катышкансыңарбы? катышкансыздарбы?). 3. Мен архивде (иштегенмин, иштегенсиң). 4. Мен бул жаңылыкты укканмын, укканбыз). 5. Биз Ысык-Ата курортунда  (эс алганбыз, эс алгансыңар). 6. Адыл спорттук мелдештерге (катышкан, катышканмын). 7. Сиз чет өлкөдө (болгонсузсубу? болгонсуңбу?). 8. Ал үй (сатып алган, сатып алдың). 3. ТУУРА ВАРИАНТЫН ЖАЗГЫЛА

1. Мен Москва шаарына конференцияга … .

2. Сиз канчанчы жылы …?

3. Сиз кайсы жогорку окуу жайын …?

4. Сиз буга чейин кайда …?

5. Саякаттап кайсы мамлекеттерге … ?

6. Сиз качан …?

7. Сен кайсы тема боюнча диссертацияңды …?

8. Сиз кышында Жалал-Абад курортуна…?

 

Колдонулуучу сөздөр: баргансызбы? үйлөнгөнсүз, иштегенсиз, барганмын, бүтүргөнсүз, баргансыз, төрөлгөнсүз, коргоду.

4.

Кептик үлгү:     

      - Сиз кайсы шаарда жашайсыз?

- Мен Бишкек шаарында жашайм.

 - Шаарыңарда кандай өнөр жайлар бар?

- Токмок шаары кайда жайгашкан?

- Токмок шары Чүй өрөөнүндө жайгашкан

- Бишкекте кандай маданий мекемер бар?