11-сабак  

Катыштык сын атоочтор.

Конструкциялар. - Айгүл кандай кыз?

                            -Ал сулуу, акылдуу кыз.

Кептик тема. Адамдын келбети, мүнөзү. 

Относительные прилагательные образуются от существительных при помощи следующих аффиксов: -луу, -лүү, -дуу, -дүү, -түү, -туу, -сыз.

Например:  балалуу  - бала+луу; акылдуу - акыл+дуу

Заттын эмнеден экендигин көрсөтөт (материал из которого сделан предмет): темир дарбаза - железные ворота, алтын саат - золотые часы, жибек көйнөк - шелковое платье, айнек идиш - стекляная посуда

Заттын орун менен болгон байланышын көрсөтөт (отношение к месту): айылдык жигит - сельский парень, шаардык бала - городской мальчик, шаардык китепкана - городская библиотека, мамлекеттик мекеме - государственное учреждение, мамлекеттик уюм - государственная организация.

Заттын мезгил менен болгон байланышы (отношение к времени): кечки жел - вечерний ветерок, түшкү ысык - дневная жара, эртең мененки шүүдүрүм - утрення роса, жайкы эс алуу.

Катыштык

 

 

Зат атооч +  сын атоочтор.

-луу: - бала+луу, акыл+дуу, үй-бүлө+лүү, тарбия+луу, маданият+туу, жоопкерчилик+түү, адамгерчилик+түү.

- сыз: - бала+сыз, акыл+сыз, уят+сыз, тарбия+сыз, жоопкерчилик+сиз.

- дай, (-дей, - дой, -дөй), -тай ( - тей, - той, -төй)

Бала+дай , эне+дей, тоо+дой, көл+дөй

- лык:  шаар+дык, айыл+дык,

Кыргызстан+дык жаран,көл+дүк, нарын+дык, ош+тук,чүй+лүк

 

 

 

 

 Катыштык сын атоочторду жасагыла

–луу, -сыз, -дай, -лык.

Үлгү: –луу: бала+луу,  -сыз: бала+сыз, -дай: бала+дай, -лык: шаар+дык.

Акыл…, үй-бүлө…, тарбия…, маданият …, жоопкерчилик…, эне.., тоо…, көл.., шаар…, айыл…, кыргызстан…, көл…, нарын….

 Сөз айкаштарын түзгүлө

Үлгү: Кыргызстандык жаран.

Акылдуу, жоопкерчиликтүү, чүйлүк, оштук, үй-бүлөлүү, балалуу, аталуу, бойлуу,  мамлекеттик, шаардык, айылдык, үйсүз, жумушсуз, маданиятсыз, түшкү, кечки.

Колдонулуучу сөздөр: кызматкер, кыз, бала, аял, киши, адам, ысык, жел, жигит.

 Катыштык сын атоочорду бөлүп жазгыла

Катыштык сын атоочтор

акылсыз

 

 

 

Лексика: келбети (внешность):келбетүү, бойлуу, орто бойлуу, кыска, сулуу, татынакай, ырайы суук, арык, арык чырай, толук, толмоч, семиз, ак жуумал, кара тору, сары, кырдач мурун, бучук мурун, чап жаак, тегерек бет,  кара көз, кой көз (карие глаза), бакыракай көз, кара каш, чачы жок, тармал чач.

Мүнөзү (характер): жоош, жумшак, назик, түнт, оор басырыктуу, тентек, шайыр, каардуу, сылык, кичи пейил, орой, тентек

Келбетин жана мүнөзүн жазгыла

Үлгү: Сулуу, чачы узун, ак жуумал, кара көз, шайыр, кыз.

Кыз....

Бала…

Жигит…

Киши…

Аял…

Колдонулуучу сөздөр: татынакай, сулуу, чачы узун, ак жуумал, кара тору, бойлуу, арык чырай, кең далылуу, кырдач мурун, тегерек бет, чап жаак, кара каштуу, толук, арык, чачы жок, тармал чач, кыска бойлуу, каардуу, шайыр

Диалогдорду уккула. окугула. (Аудио)

- Бул ким?

-Бул менин досум Адилет.

-Адилеттин мүнөзү кандай?

-Ал жоош, оор басырыктуу, ак көңүл жигит.

-Анын бою узунбу?

-Жок, орто бойлуу, кең далылуу.

                            

-Бул ким?

-Бул менин курбум Чолпон.

-Чолпон кандай кыз?

- Ал татынакай, чачы узун, ак жуумал, көзү бакыракай, кирпиги узун, кара каштуу кыз.
-Мүнөзү кандай?

-Шайыр, ак көңүл, тыкан, таза, кичи пейил кыз.

-Бул ким?

-Бул биздин жетекчи.

-Ал кандай киши?

-Ал, каардуу, тартипти сүйгөн, адилеттүү, тажрыйбалуу, өз кесибин мыкты билген адис. Биз аны сыйлайбыз

 Текстти окугула. жооп бергиле

Сапар канча жашта?

2. Анын келбети кандай?

3. Мүнөзү кандай?

4. Сапар кайда кетет?

5. Жибек Акматовна канча жашта ?

6. Анын келбети кандай?

7. Мүнөзү кандай?

Ѳзүңдү текшер

1.

А) Кесиптешиңди сүрөттөп бер.

Б) Ѳзүңдү сүрөттөп бер.

2. Берилген сөздөрдөн сүйлөм түзгүлө.

1. Бала – акылдуу – Азамат.

2. Иштейт – кеңеште – айылдык – атам.

3. Көп – өлкөбүздө – мамлекеттик – уюмдар.

4. Алтын – сааты – бар – апамдын.

5. Сулуу – кыз – Айсулуу.

6. Жетекчи – тажрыйбалуу – биздин – адис.

3. Көп чекиттин ордуна сын атоочторду койгула.

1. Шаарыбызда… имараттар көп.

2. Мемебизде … кызматкерлер иштешет.

3. Сапар …, …, …. жигит.

4. Азыр… жаштар көп.

5. Китеп окуу - адамга ….

Колдонулуучу сөздөр: кызыктуу, кооз, пайдалуу, билимдүү, тажрыйбалуу, адилеттүү, оор басырыктуу, токтоо.