8-сабак   Суроо уландысы – бы. Конструкциялар Сен иштейсиңби? Бул сенин кесиптешиңби?
Кептик тема. Менин кесибим.

    В кыргызском языке общий вопрос строится при помощи вопросительных аффиксов –бы (-би, -бу, -бү) если основа оканчивается на гласную или звонкую согласную; -пы (-пи, пу, пү) если основа на глухую согласную. Которые присоединяются к последнему слову в предложении.

Например: Сен иштейсиңби?


Суроо уланыдысы –бы. Оң формасы.

1. УККУЛА. ОКУГУЛА.

Бул үйбү?                                – Ооба, бул үй.

– Бул имаратпы?                        – Ооба, бул имарат.

– Бул мекемеби?                        – Ооба, бул мекеме.

– Бул шаарбы?                            – Ооба, бул шаар.

– Бул Ак үйбү?                             – Ооба, бул Ак үй.

– Бул  Жогорку Кеңешпи?           – Ооба, бул Жогорку Кеңеш.

– Бул университетпи?                 – Ооба, бул университет.

– Бул ооруканабы?                      – Ооба, бул оорукана.

Суроо уланыдысы -бы. Терс формасы.

Бул үйбү?                          – Жок, бул үй эмес.

– Бул имаратпы?                 – Жок, бул имарат эмес.

– Бул мекемеби?                 – Жок, бул мекеме эмес.

– Бул шаарбы?                    – Жок, бул шаар эмес.

---------------------------------------------------------------------------------------------------

– Бул Асанбы?                            – Ооба, бул Асан.

– Бул Айзатпы?                           – Ооба, бул Айзат.

– Бул Үсөн Асановичпи?             – Ооба, бул Үсөн Асанович.

– Бул Айша Асановабы?             – Ооба, бул Айша Асанова.

– Бул ректорбу?                           – Ооба, бул ректор.

– Бул деканбы?                            – Ооба, бул декан.

– Бул депутатпы?                         – Ооба, бул депутат. 

2. Сурагыла. жооп бергиле.

Үлгү: - Бул китеппи?   – Ооба, бул китеп.

    

    1. Бул үйбү? 2. Бул музейби? 3. Бул мекемеби? 4. Бул Асанбы? 5. Бул Үсөн Асановбу? 6.  Бул Айшабы? 7. Бул Айша Асановабы? 8. Бул сүрөтпү? 9. Бул имаратпы? 10. Бул мекемеби?

3. ДИАЛОГДУ УККУЛА. ОКУГУЛА.


– Бул Кыргызстан. Бул Бишкек шаары.

– Бишкекпи?       – Ооба, Бишкек.

– Тигил жол. Тигил жерде жол. Бул имарат. Тигинде автобекет.

– Автобекетпи?        – Ооба, автобекет.

– Бул ким?               – Бул Асан.            – Асанбы?         – Ооба, Асан.

– Бул Азамат Акматов.


– Саламатсызбы?

– Саламатчылык.

– Бүгүн комузчулар концерт беришеби?

– Ооба, бүгүн комузчулар концерт беришет.

– Концертке дагы кимдер келишет?

– Концертке коноктор, кɵрүүчүлɵр, студенттер келишет.

– Ыракмат. Биз да келебиз.

– Жакшы калыңыз. Кɵрүшкɵнчɵ.

4. ОКУГУЛА. ТУУРА ВАРИАНТТАРЫН БЕЛГИЛЕГИЛЕ.
    Бул комуз. Бизде комузчулар ансамбли бар. Асан комуз чертет. Айша комуз чертпейт, ооз комуз чертет. Комузчулар концерт беришет.
1. Асан эмне чертет?
2. Айша эмне чертет?
3. Кимдер концерт беришет?
ЛЕКСИКА.
академия, университет, колледж, кеңсе, компания, элчилик, уюм, мекеме, ишкана, ɵнɵр жай, айыл чарба
мамлекеттик, мамлекеттик эмес, медициналык, педагогикалык, юридикалык, архитектуралык, эл аралык, экономикалык, табигый-техникалык, гуманитардык
окуу, иштɵɵ, жасоо, эс алуу
кесип, адис, менеджер, элчи, катчы, агроном, инженер, куруучу, айдоочу, тилчи, жазуучу, эсепчи, экономист, мугалим, окутуучу, сүрɵтчү, китепканачы, акыйкатчы
мурда / мурун, азыр

Кесипти билдирүүчү -чы, -чи, -чу, -чү, -поз, -кер мүчɵлɵрү.


Башчы, жетекчи, ашпоз, илимпоз, кызматкер, ишкер.




Кептик үлгүлɵр


6. УККУЛА.
Кайда иштейт?
Эмнеде иштейт?
Кайда окуйт?

университетте 

институтта

фирмада

дүкөндө

банкта                

ооруканада

бейтапканада

ишканада

мекемеде

уюмда

архитектурада 

Компьютерде

мектепте

колледжде

университетте

магистратурада

академияда
7. УГАБЫЗ ЖАНА ОКУЙБУЗ.


– Бул сенин кесиптешиӊби?

– Ооба, бул менин кесиптешим.

– Кайсы бөлүмдө иштейт?

– Эсеп-кысап бөлүмүндө.


– Асан, эртең менен сен эмне кыласың?

– Эртең менен мен иштейм.

– Күндүзү сен эмне кыласың?

– Күндүзү дагы иштейм.

– Сен кечинде эмне кыласың?

– Кечинде мен эс алам.

– Айша, сен качан иштейсиң?

– Мен дүйшөмбү, шейшемби, шаршемби, бейшемби, жума күндөрү иштейм.

– Качан эс аласың?

– Мен ишемби жана жекшемби күндөрү эс алам.


– Бакыт, сен иштейсиңби же окуйсуңбу?

– Эртең менен жана күндүзү окуйм. Кечинде иштейм.

– Сен кайда окуйсуң?

– Мен университетте окуйм.

– Кайсы университетте?

– Медициналык.

– Кайда иштейсиң?

– Дүкөндө иштейм.

– Кайсы дүкөндө?

– «Миң түркүн» дүкөнүндө.


– Бул сенин досуңбу?

– Ооба, бул менин досум.

– Анын аты ким?

– Анын аты Болот.

– Ал иштейби?

– Ооба, ал иштейт. Ал театрда артист болуп иштейт.

– Кайсы театрда?

– Драмтеатрда.


– Айша, сен эртең менен эмне кыласың?

– Окуйм.

– Күндүзү эмне кыласың?

– Окуйм.

– Кечинде сен эс аласыңбы?

– Жок, кечинде да окуйм.

– Сен качан эс аласың?

– Эч качан. Мен дайыма окуйм.


– Канат, сен кайсы компанияда иштейсиң?

– Мен медициналык компанияда иштейм.

– Сен менеджерсиңби?

– Ооба, мен менеджермин.

– Кайсы университетти бүттүӊ?

– Медакадемияны.

8. Сүйлөшөбүз.

1. Сиз иштейсизби же окуйсузбу? Сиздин досторуңуз кайда иштешет?

2. Сүрөттөргө жооп бергиле. Булар кимдер жана кайда иштешет?

3. Кыргыз тилин кайсы күнү окуйсуңар?

4. Кечээ эмне кылдыӊар айтып бергиле?

9. Сүйлөм түзгүлө.

Үлгү: Канат доктур. Ал ооруканада иштейт. 
1. Дүйшөн айдоочу. 2. Биз окутуучуларбыз.3. Ал актер.4. Алар экономисттер.5. Улан физик.6. Сапар ишкер.7. Анара кассир. Ал автобекетте иштейт.Биз университетте иштейбиз.Ал театрда иштейт.Алар банкта иштешет.Ал фирмада иштейт.Ал академияда иштейт.Ал дүкөндө иштейт. 10. ОКУЙБУЗ ЖАНА ЖООП БЕРЕБИЗ.

    Менин атым Бектур. Мен заводдо инженер болуп иштейм. Дүйшөмбү, шейшемби, шаршемби, бейшемби, жума күндөрү иштейм. Ишемби жана жекшемби күндөрү мен эс салам. Жубайымдын аты Айгүл. Ал чакан фирмада менеджер болуп  иштейт.

Текст боюнча жооп бергиле
1. Бектурдун кесиби кайсы?
2. Бектур кайда иштейт?
3. Бектурдун жубайынын аты ким?
4. Ал фирмада ким болуп иштейт?


    Бул Асанов Үсөн Асанович. Ал банкта иштейт. Ал юрист. Анын жубайы Айша Асанова окутуучу. Ал университетте сабак берет. Алардын эки баласы бар. Уулу Болот жана кызы Аида. Болот студент, академияда окуйт. Аида колледжде окуйт.

1.