28-сабак   Кептик тема: БЕЛГИЛҮҮ ИНСАНДАР Грамматика: ШИЛТЕМЕ АТ АТООЧТОРДУН ЖӨНДӨЛҮШҮ

         Шилтеме ат атоочтор “кайсы?” деген суроого жооп берет.

Атооч         бул                 тиги                 ушул              ошол

Илик           мунун            тигинин          ушунун           ошонун

Барыш        буга               тиге                 ушуга              ошого

Табыш        муну              тигини            ушуну             ошону

Жатыш       мында           тигинде           ушунда           ошондо

Чыгыш       мындан         тигинден         ушундан        ошондон

КѲНҮГҮҮ

o   __________ И.Ахунбаев атындагы кѳчѳ.

o   ___________ Б.Бейшеналиева атындагы искусство институту.

o   Алыстан кѳрүнгѳн__________ –  имарат  борбордук мечит.

o   Дайыма ________ теректерди эстеймин.

o   Балалыгым _________ керемет жайлоодо ѳткѳн.

o    

(бул, тиги, ошол, тээтигил, ушул)

 

КѲНҮГҮҮ

Мисалы:     

 

o   Жыйналышта (бул, ушул, ошондо, тигинде, мындан) маселелер каралышы керек.        

o   Келе жаткандарды ичинен (ошол, тигиниси, бул, акыркы) биздин мекемеге жаңы келди.

o   (Ошол, ушул, тиги, бу) иш кагаздары каттоодон ѳткѳрүлгѳн эмес.

o   Келишимге (тигинин, мунун, ошонун) колу коюлушу керек.

Маалымкат – бул (ошол, бу, тиги, ушул) фактыны же окуяны тастыктоочу документ
ЖООП БЕРГИЛЕ

Мисалы:    – Бул кимдин эстелиги?                

Атактуу бийчи, балерина Бүбүсара Бейшеналиева.

 

–       Бул кайсы кѳчѳ?

–       _______________________________________________

–       Белгилүү ишмердердин атындагы кѳчѳлѳрдү билесиңби?

–       ________________________________________________

–       Улуттук филармония кимдин атын алып жүрѳт?                      

–       ________________________________________________

–       5000 сомдук банкнотто кимдин сүрѳтү түшүрлгѳн?

–       ________________________________________________

–       Бул спектакль кимдин чыгармасы боюнча коюлган?

________________________________________________
СУРАГЫЛА

Мисалы:    – Кайсы кѳчѳдѳ жашайсың?                 

Мен Иса Ахунбаев кѳчѳсүндѳ турам. Ал мыкты хирург болгон.

 

–       _____________________________________________________

–       А.Осмонов кыргыздын белгилүү акыны, котормочусу болгон.

–       _____________________________________________________

–       Жусуп Баласагындын “Куттуу билим” чыгармасы бар.

–       ______________________________________________________

–       Саякбай Каралаев “Манас” эпосунун үчилтигин толук айткан..

–       ______________________________________________________

–       Бул жерде Кыргызстандын белгилүү инсандарынын эстеликтери бар.

–       _____________________________________________________

Б.Бейшеналиева “Чолпон” балетинде башкы ролду ойногон


ОКУГУЛА:

 

БҮБҮСАРА БЕЙШЕНАЛИЕВА

Бүбүсара Бейшеналиева 1926-жылы 17-майда Аламүдүн районунда туулган. Ал улуу бийчи болгон. Б.Бейшеналиева жараткан “Чолпон” балети дүйнѳнүн 60 ѳлкѳсүнѳ коюлган. “Асель” балетинде Аселдин ролун мыкты аткаргандыгы үчүн Токтогул атындагы сыйлыкка татыктуу болгон.

Б. Бейшеналиева коомдук ишмер да болгон. Ал СССРдин Эл артисти деген наамга ээ болгон. Андан башка да кѳптѳгѳн орден, медалдар менен сыйланган. 1973-жылы 10-майда узакка созулган оорудан кийин дүйнѳдѳн кайткан.

 

 



ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВ

Чыңгыз Тѳрѳкулович Айтматов 1928-жылы 12-декабрда Талас областына караштуу Шекер айылында кызматчынын үй-бүлѳсүндѳ туулган.

Ал кыргыздын атактуу жазуучусу жана коомдук ишмер.

         Согуш убагында ѳз айылында эсепчи болуп иштеген. Ал Жамбыл шаарында техникумду, Фрунзедеги айыл чарба институтун бүтүргѳн. Москвадагы жогорку адабий курсту бүтүргѳндѳн кийин “Литературный Кыргызстан”  журналынын редактору жана “Правда” газетасынын ѳз кабарчысы болуп иштеген.

          Ч.Т.Айтматовдун “Жамийла”, “Ак кеме”, “Бетме-бет”, “Кылым карытар бир күн”, “Кыямат”, “Кассандранын Н тамгасы”  ж.б. чыгармалары бар. 


(АУДИО материал)

 


– Саламатсыңбы Андрей?

– Саламатчылык Алмаз.

– Андрей, билсеиңби жакында театралдык сезон башталат. Анда белгилүү спектаклдер коюлат.

– Чын элеби, Алмаз. Мен да театрга абдан кызыгам. Мүмкүн чогуу барабыз?

– Мейли, барса баралы.

– Сага кайсы спектаклдер жагат?

– Мага Ч.Айтматовдун чыгармалары боюнча коюлган спектаклдер жагат. Мисалы, “Чыңгызхандын ак булуту” спектакли. Сен бул спектаклге бардың белең?

– Жок, барган эмесмин. Эгерде жакын арада коюлса, сѳзсүз барам. Анткени мага Ч.Айтматовдун чыгармалары абдан жагат.

–       Анда, кабарлап коёмун.

 * Булар эмнелер?

* _____________________Картинки по запросу суроттор

 

 

* Булар эмнелер?

* _____________________


 

СҮЙЛѲШѲЛҮ:

1)    – Саламатсызбы?

– Саламатчылык.

– Сиз атактуу тѳкмѳ акындардан кимди билесиз?

– Мен Эстебес Турсуналиев менен Ашыраалы Айталиевди билемин. Себеби алар менин замандаштарым болчу. Экѳѳнүн тең кѳзү ѳтүп кетти.

– Туура айтасыз, алар мыкты акындар болушкан. Азыр алардын шакирттери бар. Алар Элмирбек Иманалиев, Амантай Кутманалиевдер.

– Чынында эле, кыргыздардан белгилүү, мыкты тѳкмѳ акындар чыккан. Тѳкмѳлүк ѳнѳр кыргызга гана таандык ѳнѳр.

 

 

2)    – Бул оорукана белгилүү хирург, кыргыздын мыкты инсаны Мамбет Мамакеевдин ысымын алып жүрѳт.

– Мен ал жѳнүндѳ жакшы билем. Анткени анын ѳмүр баянын чагылдырган  “____” аттуу автобиографиялык таризде жазылган чыгармасын окуп чыккам. Абдан кызыктуу жазылган.

– Ал менин жердешим. Ысык-Кѳлдѳн. Ѳз ишин билген, кѳптѳгѳн адамдардын ѳмүрүн сактап калган талантуу дарыгер.

– М.Мамакеевдин башынан ѳткѳргѳн окуяларын окуп чыгып, мен аны абдан сыйлап калдым.

– Мен да аны терең урматтап, сыйлайм.

– Мына ушундай адамдар кѳп болсо экен деген тилегим бар.

 

КАЙТАЛАГЫЛА:

 

Абдан, атактуу, белиглүү, татыктуу, таланттуу, ишмер, саясий, дарыгер, салым кошкон, урматоо, орду бар, сыйлоо, мамлекеттик, акын, жазуучу, бийчи, сыйланган, кызмат ѳтѳгѳн, эмгек сиңирген, терең урмат, улуттук, ѳнѳр, келечек, жооптуу, катышкан, чоң таасир, туңгуч, борбордук, арналган.

.


КѲРГҮЛѲ:  (ВИДЕО материал о Кыргызстане) 

Тема: «Эркиндик бульварында»

– Салам Эркин.

– Салам Максат.

– Эмне кечиктиң?

– Эрте эле келгем. Бул жерде эстеликтер кѳп экен. Мен кѳп ѳтчүмүн, бирок кѳңүл бурчу эмесмин.

– Ооба, бул жерде Кыргызстандын белгилүү инсандарынын эстеликтери орнотулган. Алсак, Н.Исанов, Ж.Бѳкѳнбаев, К.Баялинов, М.В.Фрунзе, Ш.Бейшеналиев, Т.Сатылганов, К.Тыныстановдор ж.б.

– Ооба, мен да карап чыктым. Бир аз ылдый бассаң Курманжан датканын эстелиги бар экен.

– Булар Кыргызстандын мамлектинин түптѳлүшүнѳ, адабиятынын, маданиятынын ѳнүгүшүнѳ чоң салым кошкон инсандар. Мисалы, мына бул кыргыз орфографиясын, алфавитин түзүүчү, алгачкы кызыл кыргыз профессору Касым Тыныстановдун эстелиги. Анын элеси Кыргыз мамлекеттик улуттук банкнотторунун бири 10 сомго түшүрүлгѳн.

– Булардын ар бири кыргыз элинин жүрѳгүндѳ сакталат.

– Ооба, булар жѳнүндѳ ар бир жаран жана келечектин ээси болгон жаш муундар билиши керек.

– Мен да ошондой ойлойм.

– Болуптур, бүгүн мен үчүн абдан жакшы күн болду.

– Кѳрүшкѳнчѳ!