27-сабак   Грамматика: КЫЙМЫЛ АТООЧТОР Кептик тема: МАДАНИЯТ – ИСКУССТВО, ТЕАТР, МУЗЕЙ

ЭТИШ – -оо (-уу, -өө, -үү) окуу, үйрөнүү, уктоо

               -ыш (-иш,-уш, -үш) барыш, келиш, үйрөнүш

               -мак (-мек, -мок, -мөк) сатмак, иштемек, урушмак

               -май (-мей, -мой, -мөй)  үйрөнмөй, сатмай, жашамай   

КѲНҮГҮҮ

 

o   Ишти бүтүр_____.

o   Конок тос______.

o   Баяндама даяр_______.

o   Даамдуу тамактан________.

o   Сахнада бийле_________.

 

 

КѲНҮГҮҮ

Мисалы:   Тилди _________ керек.

                   Тилди үйрѳнүү керек.

 

o   Улууларды ___________ керек.

o   Жаштарга ___________ керек.

o   Белекти ____________керек.

o   Тапшырманы _________ керек.

o   Отурумга __________ керек.

(берүү, сыйлоо, аткаруу, катышуу, үйрѳтүү)

Атооч                 окуу                    дайындоо                     ѳткѳрүү

Илик                            окуунун              дайындоонун               ѳткѳрүүнүн

Барыш               окууга                 дайындоого                  ѳткѳрүүгѳ

Табыш               окууну                дайындоону                 ѳткѳрүүнү

Жатыш              окууда                 дайындоодо                 ѳткѳрүүдѳ

Чыгыш              окуудан               дайындоодон               ѳткѳрүүдѳн

 

Жекелик сан                        Кѳптүк сан

I        Менин изилдѳѳм                            Биздин изилдѳѳбүз

II       Сенин изилдѳѳң.                   Силердин изилдѳѳңүр.

          Сиздин изилдѳѳңүз.             Сиздердин изилдѳѳңүздѳр.

III     Анын изилдѳѳсү.                            Алардын изилдѳѳсү.

 

КѲНҮГҮҮ

 

o   Менин окуу___ жакшы.

o   Бир аздан кийин алар чыгуу__ бет алышты.

o   Кат жазуу__ унутуп коюптурмун.

o   Мен жѳѳ жүрүү__ жакшы кѳрѳм.

o   Бѳлүмдүн текшерүү­­­___ сиздер катышасыздар.КѲНҮГҮҮ

 

Атооч                 бекитүү               сыноо                  аткаруу

Илик                           

Барыш              

Табыш              

Жатыш             

Чыгыш             

 

СУРАГЫЛА

Мисалы:    Жумушту ѳз мѳѳнѳтүндѳ бүтүрүү үчүн эмне керек?

Жумушту ѳз мѳѳнѳтүндѳ бүтүрүүгѳ кошумча каражат керек.                

–       _____________________________________________________

–       Уставга ылайык ишти так каткарууга келишим керек.

–       _____________________________________________________

–       Ведомстволук архивдин милдети мекеменин иш кагаздарын сактоо.

–       _____________________________________________________

–       Жеке турак үйлѳрдү курууга жер бѳлүштүрүү долбоору иштелип чыкты.

–       ______________________________________________________

–       Түркияга барыш үчүн виза ачуунун кереги жок.

–       _____________________________________________________

–       Ийгиликке жетиш үчүн эмгек керек.

 

 

ЖООП БЕРГИЛЕ

Мисалы:    – Сүрѳт тартуу үчүн эмне керек?        

Сүрѳт тартуу үчүн карандаш, кагаз, ѳчүргүч керек.

 

–       Учакка билет алыш үчүн эмне кылса болот?

–       _____________________________________________________

–       Филармонияга барыш үчүн кайсы автоунаага түшсѳм болот?

–       ____________________________________________________

–       Башкарманын буйругун аткаруу үчүн эмне кылуу керек?

–       ____________________________________________________

–       Таржымалды баштоо үчүн эмнеден баштоо керек?

–       ____________________________________________________

–       Кѳркѳм сүрѳт музейинде кимдин чыгармаларын кѳрүүгѳ болот?

–       ______________________________________________________

 

* Булар эмнелер?

* _____________________


 

 

 

* Булар эмнелер?

* _____________________




 

СҮЙЛѲШѲЛҮ:

1)    – Кандай Алмаз?

– Салам Улан.

– Кайда бара жатасың

– Билет алайын деп опера-балет театрына бара жатам. Россиянын белгилүү бийчилери келиптир. П.Чайковскийдин “Ак куу кѳлү” балети болот экен.

– Чын элеби? Мага да балет жагат. Мен азыр тыныгууга чыккам. Жумуштан кийин барып, билет алганга аракет кылам

 

 

2)    – Кечиресиз, мага аянтта тарых музейи бар дешти эле. Кайсы жакта экенин билбей жатам, кѳрсѳтүп коёсузбу?

– “Ала-Тоо” кинотеатрынан ары бассаңыз, чоң ак имарат турат. Имарттын алдында “Манастын” эстелиги турат жана фонтандар бар.

– Чоң рахмат!

– Эч нерсе эмес.

 

3)    – Бермет Исаковна, сизге кайрылууга болобу?

– Албетте болот. Сизди угуп жатам.

– Эс алуу күнүңүздү кандай ѳткѳрѳсүз?

– Билесизби, мен адабиятка, искусствого кызыгам. Ошондуктан, китеп окуйм жана ишемби күндѳрү театрга барганды жакшы кѳрѳм.

– Азыр театрга кѳп адамдар барбай калды го.

–  Ооба, туура айтасыз, андан кѳрѳ кинофильмдерди кѳбүрѳѳк кѳрүшѳт. Бирок жеке мен үчүн театрдан спектакль кѳрүү же музыка угуу, кѳргѳзмѳлѳрдү кыдыруу эң жакшы эс алуу деп ойлойм.

 

(АУДИО материал)

 

– Алло, саламатсыздарбы? Мага Эркин Үсѳнович керек эле.

– Мен Эркин Үсѳнович, угуп жатам.

– Биз сизге маданият, маалымат жана туризм министрлигинен чалып жатабыз. Бѳлүм башчынын орун басары Канат Тилекович. Ноябрь айынын биринен баштап, Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз мамлекеттик драма театрында күзгү театралдык сезон башталат. Театрдын жарык берүү жабдыктары сапатсыз болуп жаткандыктан, театрдан администрациясынан ѳтүнүч кат келген эле. Сиздердин мекеме техникалык жана жарык берүү боюнча камсыздоо мекемеси болгондуктан, бир жуманын ичинде оңдоо иштерин жүргүзѳ аласыздарбы?

– Тилек Канатович, биздин мекемеге факс аркылуу жүргүзүлѳ турган иштердин тизмесин жѳнѳтүп жибериңиздер. Биз карап чыгып, жооптуу адистерге дайындайбыз.

– Жакшы болот. Иштин системасын түзүп, кабарлап коюңуздар. Оңдоо-түзүү жумуштарына кеткен чыгымга министрлик каражат бѳлүп берет.

– Болуптур. Жакын арада кабарлайбыз.


ОКУГУЛА:

 

Шаарыбызда кѳптѳгѳн театрлар, музейлер, кинотеатрлар, филармония бар. Алардын бири – борборубуздун так ортосунда орун алган опера жана балет театры. Ал кыргыздын белгилүү композитору А.Малдыбаевдин ысымына коюлган. Театрлардын имараты абдан чоң жана кооз. Эң биринчи кыргыз операсы “Айчүрѳк” 1939-жылы коюлган. Ошондон баштап, репертуарында кѳптѳгѳн белгилүү композиторлор В.Власовдун, А.Малдыбаевдин, В.Ференин ж.б. чыгармалары коюла баштаган. Дүйнѳлүк атактагы Чайковскийдин, Шекспирдин чыгармаларын кыргыздын таланттуу опера ырчылары, бийчилери аткарган. Кыргыз опера-балет искусствосунда Б.Бейшеналиеванын, У.Сарбагышевдин, Р.Чокоеванын, Ч.Базарбаевдин, Б.Миңжылкиевдин эмгектери жогору бааланат.


КАЙТАЛАГЫЛА:

 

Баруу, кѳрүү, кызыктуу, коюлган, белгилүү, атактуу, элдик, дүйнѳлүк, ээ болгон, аткарган, сыйланган, кооз, маданият, таланттуу, чыгарма, опера-балет, эмгектер, бааланат, кѳрк берет, бийчилер, ырчылар.

 






КѲРГҮЛѲ: (ВИДЕО материал)

 

Тема: «Шаар менен таанышуу»

– Саламатсыңбы? Кечиресиз, сиз бул жерденсизби?

– Саламатчылык. Ооба, мен бул шаардын тургунумун.

– Мен Кыргызстандын борбору – Бишкек шаарына биринчи келип жатам. Шаардын кооз, кызыктуу жерлерин кѳрѳйүн дегем. Мүмкүн болсо, кайсы жерлерге барсам болот, айтып коё аласызбы?

– Албетте, айтып берем. Сиз азыр аянтта турасыз. Байкасаңыз эки чоң ак имарат турат. Сырты тосулган бул имарат – Ак үй. Ал эми оң жактагы тарых музейи. Бул музейге кирсеңиз кѳп кызыктуу нерселерди кѳрѳсүз. Музейдин сол жагында парк бар, ага жакын Т.Абдымомунов атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук драма театры орун алган. Кичине оңго бассаңыз, Байтик кѳчѳсүндѳ опера жана балет театры бар. Анын каршысында кѳркѳм-сүрѳт музейи бар.  

– Дагы кандай театрлар бар?

– Орус драма театры, куурчак театры, Чүй облусттук театры, Б.Кыдыкеев атындагы жаштар театры, Ч.Айтматов атындагы орус драма театры жана Чүй кѳчѳсү менен батышты кѳздѳй бассаңыз Т.Сатылганов атындагы Улуттук филармония бар.

– Сизге маалыматыңыз үчүн ыраазычылык билдирем.

– Эч нерсе эмес.