23-сабак   Грамматика: БӨЛҮКЧӨЛӨР Кептик тема: МАССАЛЫК МААЛЫМАТ КАРАЖАТТАРЫ

    Сөзгө же сүйлөмгө эч кандй маани бербеген, өз алдынча лексикалык мааниси жок кызматчы сөздөр:

1.     Чектегич бөлүкчө: гана, эле;                          

2.     Күчөткүч бөлүкчө: эң, абдан, аябай, өтө, эбегейсиз;         

3.     Аныктагыч бөлүкчө:  да, дагы;

4.     Божомолдогуч бөлүкчө: го;

5.     Таңгыч бөлүкчө: эч, эмес, жок, такыр;

6.     Сурама бөлүкчө: ээ?, ыя?, ии?;

7.     Ырастагыч бөлүкчө: албетте, ооба, сөзсүз

КѲНҮГҮҮ

Чектегич бѳлүкчѳлѳрдү койгула

 

o   Жыйналышка биздин бѳлүмдѳн мен________ бардым.

o   Анын бир _____ бѳлмѳлүү батири бар.

o   Жайкы ѳргүүдѳ беш күн ______ эс алдым.

o   Бул иш кагазга жетекчи ________ кол коюш керек.

o   Мамлекеттик мекемеде иштеген кызматкерлерге _____ каражат пайызы кѳтѳрүлѳт.

 

КѲНҮГҮҮ

Күчѳткүч бѳлүкчѳлѳрдү койгула

 

o   Дайыр _______ жоопкерчиликтүү, эмгекчил адам.

o   Ар бир адамга ѳз мекени _____ кымбат.

o   Анын  ______ мыкты ырлары ушул жерде жазылган.

o   Быйыл жайында күн ______ ысык болду.

o   Анын ______ жакшы кѳргѳн тамагы – бешбармак.

 

КѲНҮГҮҮ

Тангыч жана сурама бѳлүкчѳлѳрдү койгула

 

o   Анын бул мекемеге ______ келгиси жок.

o   Жыйналышта бул маселе айтылдыбы, _____?

o   _______, мен жекшемби күнү бош эмесмин.

o   ________, эмне дейсиң? Мен укпай калдым.

o   Эртең менен эрте ______ тура албай калдым.

 

ЖООП БЕРГИЛЕ


 

Мисалы:    – Бишкекте кандай кинотеартлар бар?        

                     “Манас”, “Кыргыз киносу”, “Ала-Тоо” кинотеатрлары бар.                

 

–       Ал жаңылыктарды кайдан угат?

–       ____________________________________________________

–       Сиздин макалаңыз кайсы гезитке жарыяланат?

–       ____________________________________________________

–       Сиз кайсы мекемеде иштейсиз?

–       ____________________________________________________

–       “Санат” телеберүүсү кайсы каналда болот?

–       ____________________________________________________

–       Кыргыздын белгилүү балеринасы ким?

–       _____________________________________________________

 

СУРАГЫЛА

Мисалы:    – Китебиңиздин сыясы кургай элек го. Канча тиражда чыкты?                         Ѳткѳн жумада чыкты. Болгону 500 нуска.

 

–       _____________________________________________________

–       Анын кесиби - журналист.

–       _____________________________________________________

–       Акыркы жаңылыктарды интернеттен окудум.

–       ______________________________________________________

–       Президенттин куттуктоо сѳзү гезиттерге жарыяланды.

–       ______________________________________________________

–       Жыйналышта бул маселе тууралуу айтылган жок.

–       _____________________________________________________

–       Ал дайыма чындыкты гана сүйлѳйт.

 

 

 

* Булар эмнелер?

* _____________________


 

 

* Булар эмнелер?

* _____________________


 

 

СҮЙЛѲШѲЛҮ:

1)    – Саламатсызбы Улан?

– Саламатчылык Эркин.

– Сейил бакта эс алып жүрѳсүңбү?

– Жумуштан кийин гезит окуп, бир аз отуруп анан үйүмѳ кайтам.

– Кайсы гезиттерди окуйсуң?

– “Фабула”, “Вечерний Бишкек”, “Дело №” газеталарын окуйм.

– Жакшы, мен да гезит окуйм. Бирок, акыркы күндѳрү отчет жазып, бош убакыт болбой жатат.

 

2)    – Азамат, сен радиодон кайсы эфир толкунун угасың?

– Мен кѳбүнчѳ “Азаттык” жана “Кыргыз радиосу” эфир толкунун угам.

– Эмне үчүн?

– Анткени “Азаттык” радиосунда дүйнѳдѳгү жана ѳлкѳдѳгү акыркы жаңылыктарды оперативдүү ачык, так берилет. Белгилүү инсандар, саясатчылар менен болгон диалогдор угузулат. Ѳзүң кайсы толкунду угасың?

– Мен “Санжыра” радиосун угам. Себеби анда кыргыздын улуттук баалуу ырлары, атактуу ырчылар, комузчулар жана искусство адамдары жѳнүндѳ маалыматтар кеңири берилет.

 

 

3)    – Кандай, Айгүл?

–Саламатчылык, Бермет.

– Айгүл, билесиңби, кечээ 5-каналдан биздин ишкана тууралуу кѳрсѳтүү болду.

– Чын элеби? А мен эстедим, сен иш сапарда жүргѳндѳ калкты-социалдык жактан тейлѳѳ кызматынын мыкты кызматкерлери деген сюжет тартып кетишкен.

– Ошондой, анткени кайсы убакта тартылды экен деп жаттым эле.

– Анан айтчы, дагы эмне жѳнүндѳ кѳрсѳттү? Бизге тартып бүткѳндѳн кийин эки жумадан соң эфирге чыгат деген. Мен унутуп калыптырмын.

– Биздин мекеменин ишмердүүлүгү, жетишкен ийгиликтери жѳнүндѳ айтылды. Иш үстүндѳгү кадрлар кѳрсѳтүлдү. Абдан жакшы тартылыптыр


(АУДИО материал)


– Алло, саламатсыңбы Айгүл?

– Саламатчылык Кундуз.

– Айгүл, эмне кылып отурасың? Эс алуу күнүң кандай ѳтүп жатат.

– Эмне менен алек болмок элем. Биринчиден үй жумуштарын бүтүрдүм. Отчет жаздым. Азыр болсо, эмне жаңылык болуп жатты экен деп интернеттеги “Аки-пресс” сайтын окуп отурам. Бир аздан кийин дайыма кѳрүп жүргѳн кино сериал башталат.

– Кайсы сериалды кѳрѳсүң?

– Кыргызча сериал болуп жатат.

– Азыр, түрдүү каналдар кѳбѳйбѳдүбү. Ар бир каналдарда түрдүү сериал болуп жатат, кээде адашып каласың.

– Аның туура, турмуштук кѳйгѳйдѳн эс алайын деп, кээде жѳн эле тиктеп отура берем. Бирок, түрк сериалдары абдан кызыктуу.

– Ооба, туура айтасың, мен түрктѳрдүн “Даңазалуу доо” деген киносун аягына чейин кѳрдүм.

 

ОКУГУЛА:

 

Кыргызстанда 900дѳн ашык массалык маалымат каражаты катталган. Алардын кѳбү газета, журналдар, радио компаниялар жана телекомпаниялар. Кыргызстандын мыйзамында интернет ММКга кирбейт. Бирок маалымат агенстволордун “Кабар”, “АКИpress» ж.б. кѳбүндѳ интернет сайттар бар. Газеталардын ичинде эң алдыңкы орунда “Вечерний Бишкек” газетасы турат.  Аны Кыргызстанда эле эмес КМШ ѳлкѳлѳрүндѳ да окурмандар бар. “24kg» маалымат агенствосу да мамлекеттик, корпоративдик жана жеке структураларды маалымат кызматы менен кеңири тейлейт. “Кабар” кыргыз улуттук маалымат агенствосу орус, кыргыз, түрк жана англис тилдеринде берүүлѳрдү берет. Ошону менен бирге Кыргызстанда бир нече радиостанциялар иштейт. Мисалы “Хит FM», «Кыргызстан обондору», «Санжыра» ж.б.

Кыргызстандын массалык-маалымат каражаты жылдан жылга ѳнүгүп, кѳптѳгѳн ийгиликтерге жетишүүдѳ.

 


КАЙТАЛАГЫЛА:

 

Кабарлар, басма сѳз, жаңылык, угуу, кѳрсѳтүү, чындык, турмуштук, ачык, саясий, маданий, окуу, дүйнѳлүк, ѳлкѳ, сапаттуу, ар түрдүү, даана, чарбалык, толкун, тунук, добуш, музыкалык, массалык-маалымат каражаттары, бийчи, белерина, ийгилик, актер, режисёр.

 


КѲРГҮЛѲ: 



                               (ВИДЕО материал)

Тема: «Социалдык сурамжылоо»

– Кечиресиз, сизге кайрылууга болобу?

– Ооба, угуп жатам.

– Сиз кайсы гезиттерди окуйсуз?

– Мен “Аалам”, “Фабула”, “Дело №” гезиттерин окуйм.  Анткени бул гезиттерде жаңылыктар жана турмуштук жагдайлар абдан кеңири берилген.

– А мен болсо, шоу дүйнѳсүнѳ кызыгам. Ошондуктан “Супер инфо” гезитин үзбѳй окуйм.

– А сиз кайсы гезитти кѳп окуйсуз?

– Мен кѳбүнчѳ жарнамалык гезиттерди окуйм. Ал менин ишиме да байланыштуу.

– Менин болсо гезит окуганга убактым жок. Ошол себептен радиодон жаңылыктарды, аба ырайы тууралуу маалыматтарды кѳп угам.

– Кѳп адамдар интернеттен эле кѳп маалымат алышат. Буга кандай карайсыз?

– Бул бир жагынан алганда убакытты кѳп кетирбей, жеткиликтүү маалымат алууга шарт түзѳт. Экинчи жагынан алсак, гезит алып окуу – адамдын моралдык жактан ой-жүгүртүүсүнүн ѳсүшүнѳ керек деп ойлойм.

– Рахмат, жоопторуңуздарга.