17-сабак   Кептик тема: АБА ЫРАЙЫ Грамматика: ЭТИШТИН КЕЛЕР ЧАГЫ

Этиштин буйрук формасы

үнсүздөрдөн кийин      + -а, -е, -о, ө

үндүүлөрдөн кийин     + -й   + жак мүчө

 

Арсар келер чак

Этиштин буйрук формасы

үнсүздөрдөн кийин      + -ар, -ер, -ор, өр

үндүүлөрдөн кийин     + -р    + жак мүчө

 

Татаал келер чак

Этиштин буйрук формасы

үндүү жана жумшак үнсүздөрдөн кийин  + -ганы, -гени, -гону, -гөнү

каткалаң үнсүздөн кийин   

 + -каны, -кени, -кону, -көнү                            

+      жат, отур, тур, жүр + жак мүчө

КѲНҮГҮҮ

1)    Эртең бизде жыйналыш (бол)______.

2)    Балким, сен мени (унут)___________.

3)    Анын үй-бүлѳсү чет мамлекетке (кет)______ жатат.

4)    Албетте, алдыга койгон максатка (жет)________.

5)    Бул иш кайра башынан (кара)_________.

 

СУРАГЫЛА

ышында күн суук, кар жаайт, муз тоңот.

   ______________________________________

  Жазында келгин куштар учуп келет.

   ____________________________________

   Жайында күн абдан ысык болот?

   ______________________________________

   Күзүндө жер-жемиштер бышат.

   ________________________________________

   Мурдагы күнү катуу шамал болду.

  _________________________________________

   Бүрсүгүнү ишембилик болот.

  __________________________________________

  Жайында адамдар эс алышат.

   ___________________________________________

   Быйыл кыш жылуу болду.

  ___________________________________________

  Чагылган чартылдап, күн күркүрѳп, жаан жаады.   ____________________________________________  Кечээ бизге кар жаады.

 

ЖООП БЕРГИЛЕ

Мисалы:    Бул жарыяны ким илди?      Жарыяны катчы илди.

 

1.     Бѳлүмдүн башчысы качан келет?                   

_______________________________________________________

2.     Канча кызматкер сыйланганы жатат?            

___________________________________________________________

3.     Бул долбоор боюнча ким иштейт?                 

___________________________________________________________

4.     Биздин мекеменин атынан конкурска ким катышат?                 

____________________________________________________________

5.     Бул токтомго ѳзгѳртүүлѳрдү ким киргизет? 

___________________________________________________________

6.     Ал качан бул кызматка дайындалат?

____________________________________________________________

7.     Келишимдеги тараптардын милдеттери качан күчүнѳ кирет?

____________________________________________________________

 

СҮЙЛѲШѲЛҮ

КѲНҮГҮҮ

Мисалы:     Түнкүсүн ____   ______ болот.

                   Түнкүсүн катуу шамал болот.

                  

1)    Эртең аба ырайы ________ болот.

2)    Бүгүн күн ___________.

3)    Асманды ______   ________ каптады.

4)    Түндѳ аябай катуу ________ жаады.

5)    Жайында жайлоодо күн _______, эртели-кеч _____ да жаашы ыктымал.

 

АУДИО материал

– Жаан жааганы жатат го.

– Ооба, туура айтасың. Күн бүркѳлүп, муздак шамал согуп жатат.

– Балким түнкүсүн жаан жаап, эртең күн ачылып кетер.

– Андай болушу да мүмкүн.

– Ошондой болсо да, даяр болуп тур. Эртең сага кире кетемин.

– Макул, мен сени күтѳмүн. Кѳрүшкѳнчѳ.

– Кѳрүшкѳнгѳ чейин.

ОКУГУЛА

Аба ырайы — белгилүү бир убакта аймактагы атмосферанын абалы. Ал атмосферанын космос жана жер бети менен өз ара аракетинен пайда болгон физикалык процесс. Табияттын кубулуштары аба ырайына жараша ѳзгѳрүп турат. Алсак, кышында кар жаайт, муз тоңот. Бороон болуп, аба ырайы нѳлдѳн тѳмѳн болот.

Жазында жер жылып, кар эрийт. Күн күркүрѳп, чагылган жаркылдап, мѳндүрлүү жаан жаайт. Жайында болсо күн ысыйт. Жылуу жел согуп турат. Абанын температурасы 25-30 градусту түзѳт. Күзүндѳ аба ырайы кескин ѳзгѳрүп, муздак шамал согуп, жамгыр карга айланат.

 

КАЙТАЛАГЫЛА

Аба, аба ырайы, асман, ачык, аяз, бороон, булут, бүркѳк, жаайт, жамгыр, жаан, жазгы, жайкы, жайы-кышы, жаркылдайт, жашылданат, жылуу, жылыйт, кар, катуу, кез-кезде, келгин, кийинет, кургак, күркүрѳйт, күн тийип турат, кыскарат, кышкысын, маалымат, муздак, мѳндүр, нымдуу, салкын, саргайат, суук, тоңот, узарат, үшүк, чагылган, шамал, шүүдүрүм, ысыйт, эрийт, эс алат.

КѲРГҮЛѲ:  (ВИДЕО материал) – Материалды «Ала-Тоо» программасынан даяр алса болот.

 

Тема: “Гидрометеостанциянын билдирүүсү”

Саламатсыздарбы. Эртеңки күндүн аба ырайы менен таанышып алыңыздар. Маалыматтын демүүрчүсү “Де нол” препараты. “Де нол” препараты ашказан жарасын дарылайт. Эртең жалпы Кыргызстан боюнча күн бүркѳк болот. Тоолуу ѳрѳѳндѳрдѳ мезгил-мезгили менен жаан жаап, абанын температурасы 10-15 градусту түзѳт.

Чүй, Талас, Ысык-Кѳл, Нарын областында күн бүркѳлүп, абанын температурасы күндүз 10-12, түнкүсүн 6-8 градусту түзѳт.

Ош, Жалал-Абад, Баткен областарында күндүз 18 градус, түнкүсүн 10-11 градусту түзѳт.

Бишкек шаарында эртең күн ачык болуп, батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы 5-10 метрди түзүп, абанын температурасы 20 градус болот