11-сабак   Кептик тема: БАЗАРДА Грамматика: ТАБЫШ ЖӨНДӨМӨ

Үндүүлөрдөн кийин                –      -ны, -ни, -ну, -нү;

Жумшак үнсүздөн кийин      –       -ды, -ди, -ду, -дү;

Каткалаң үнсүздөн кийин     –       -ты, -ти, -ту, -тү;

III жактын мүчөдөн кийин    –        -н.

КӨНҮГҮҮ

Мисалы:      Кат+ты=катты

                    Алча+ны=алчаны 

бөлмө
сүрөт
шаары
стол
калем
базары
алмурут
терезе
үйү
гүл
ата-эне
арызы
нү, ну, ни, ны, ды, ду, дү, ди, ты, ту, тү, ти, н,
КӨНҮГҮҮ
кино___кат___келишимтекст____бөлмө_____китеп____ которуутүзүүкөрүүокуужазуужыйноо
КӨНҮГҮҮ Мисалы:    Бул көчөттү Баткенден алып келишкен.
Жаңы сунуштар____ карап чыктык.
Сейфтин ачкычы____ столго койдум.
Айгүлдүн документтери___ тийиштүү бөлүмгө өткөрдүм.
Башчы кызматкерлер___ кесиптик майрамы менен куттуктады.
А.С.Бекбоева___ ээлеген кызматынан бошотуп, бөлүмдүн башчысы кылып дайындайлы.
Ушул токтом күчү___ жоготту деп табылсын.
Комиссия мүчөлөрү токтом ___ кайрадан карап чыгышты.
Университет мыкты адистер___ даярдап чыкты.
 Мисалы:  – Бул жарыяны окудуңбу?     

                – Ооба, бул жарыяны окудум.

 

Бул келишим____ кимдер түзгөн?                   _______________________________

Бул мүнөздөмө____ ким жазды?            _______________________________

Бул сунуш_____ ким киргизди?             _______________________________

Бул сыйлык_____ ким тапшырды?                  _______________________________

Бул иш тапшырмасы___ ким аткарды? _______________________________

ЖАШЫЛЧАЛАР:

картөшкө, сарымсак, сабиз, буурчак, кызылча, шалгам, пияз, жүгөрү, көк пияз, бадыраң, ашкабак, пияз, бадыраң, помидор. капуста, жусай, жүгөрү.

МӨМӨ-ЖЕМИШТЕР:

алма, алмурут, жүзүм, алча, анар, өрүк, шабдалы, кара өрүк, карагат, бүлдүркөн, кулпунай, кожогат, ит мурун, жаңгак,  жүгөрү

Келип туруңуз.                   

Тандап алыңыз.

Таттуу экен.

Канча аласыз?

Арзаныраак бериңиз.

Баасы кымбат экен.

Тартып бериңиз.

Канча болот?

Бул сүрөттө эмнелер бар?


алма
пияз
анар
кызыл пияз
көк пияз
помидор
салат чөп
деңиз капустасы
калемпир
сабиз
картошка
бадыраң
Бул сүрөттө эмнелер жок?



анар
картошка
жүгөрү
баклажан
анар
сабиз
бадыраң
алмурут
ачуу калемпир
таттуу калемпир
сарымсак
көк чөп
көк пияз
укроп
Алар кайда сатылат?
Аларды кимдер өстүрөт?
1алма2алмурут3алча4анар5апельсин6банан7жаңгак8жүзүм9кулпунай10курма11лимон12өрүк13шабдалы14кара өрүк15карагат жүзүмкара өрүкалмурутанаралмаапельсинбананжаңгаккурмакулпунайлимонөрүкшабдалыкарагаталча

СҮЙЛӨШӨЛҮ

1)    – Саламатсызбы?

– Саламатчылык.

– Дарбыздын баасы канча?

– Дарбыздын баасы 15 сом.

– Мага өтө чоң эмес дарбыз тартып бериңизчи.

– Мына, бул дарбыз болобу? 4,5 кг болду.

– Канча төлөйм?

– Сизден 67 сом.

– Мына алыңыз, рахмат.

 

2)    – Саламатсызбы?

– Саламатчылык.

– Картөшкө, пияз, сабиздин баасы канча?

– Картөшкө 20 сом, пияз 25 сом, сабиз 30 сом.

– Мага 2 кг картөшкө, 1 кг сабиз, 1 кг пияз тартып бересизби?

– Мына, алыңыз. Сизден 80 сом.

– Рахмат.

 

3)    – Ай-ий, алчалар сонун бышыптыр. Канча турат?

– Алчанын 1 кг 80 сом.

– А бул шабдалы, жүзүмдүн баасы канча?

– Шабдаалы 65 сом, жүзүм да 80 сом.

– Мага 1 кг алча, 2 кг шабдалы жана 1 кг жүзүм тартып бересизби?

– Макул, мына, алыңыз.

– Баардыгына канча төлөйм?

– Баардыгына 290 сом төлөйсүз.

– Мынакей.

– Рахмат, келип туруңуз.

 

4)    – Саламатсызбы?

– Саламатчылык.

– Бул алманын, лимондун, банандын баасы канча?

– Алма 55 сом, лимон 80 сом, банан 120 сом турат.

– Алмаңыз арзаныраак экен, лимон менен банан кымбат экен.

– Ооба, анткени алма жергиликтүү, лимон менен банан Түркияныкы.

– Мага лимон менен бананды арзаныраак бересизби?

– Канча аласыз?

– Алмадан 2 кг, банан 1 кг, 4-5 даана лимон алат элем.

– Макул, бананды 110 сомдон, лимонду 70 сом кылып берейин. Бардыгы 290 сом болду.

– Мына алыңыз.

– Чон рахмат, жакшы калыңыз.

ЖООП БЕРГИЛЕ

Мисалы:   

Сен эмнени жакшы көрөсүң?             

Мен алма, дарбыз, жүзүмдү жакшы көрөм.

 

–       Сиз эмнени жакшы көрөсүз?                           __________________________

–       Ал эмнени жакшы көрөт?                       __________________________

–       Сиздер эмнени жакшы көрөсүздөр?       __________________________

–       Силер эмнени жакшы көрөсүңөр?          __________________________

–       Алар эмнени жакшы көрүшөт?              __________________________

СУРАГЫЛА

Мисалы:    – Өрүк кайсы жердики? Канчадан?              

Баткендин өрүгү, баасы 70 сом.

 

–       _________________________________

–       Бул алма Ысык-Көлдүкү. Баасы 60 сом.

–       _____________________________________

–       Мага 2 кг тартып бериңизчи.

–       _____________________________________

–       Пияздын, сабиздин, картөшкөнүн чоңунан тартып бериңиз.

–       ___________________________________

–       Бул Пакистандын мандариндери. Баасын арзан кылып берейин.

–       ____________________________________

–       Алыңыз. Сизден 70 сом. Келип туруңуз.

 УГАЛЫ


– Саламатсыңбы, Айша?

– Саламатчылык, Асан.

– Ден соолук, иштер, үй-бүлөң кандай?

– Баары жакшы. Өзүңдүкүчү?

– Менде деле баары дурус.

– Айша, огородуңдагы карагат, бүлдүркөндүн түшүмү кандай?

– Буюрса, жакшы. Бүлдүркөн жылдагыдан көбүрөөк, карагат дагы жакшы. Андан тышкары шабдалы, жүзүм, алча да жакшы болду. Сага керек беле?

– Ооба, мүмкүн болсо сатып алайын дедим эле.

– Айша, ушул жекшемби күнү үй-бүлөң менен келип кет. Сатуу жөнүндө сөз жок. Келип, жер-жемиштен ооз тийип кеткиле.

– Рахмат, Бермет. Чакырганыңа ыраазымын.

– Макул анда, күтөбүз.

– Көрүшкөнчө.

 ОКУГУЛА


Адамдарга пайдалуу витаминдер жер-жемиштерде көп. Андагы А, В, С витаминдери организмди тазалап, керектүү жана абдан пайдалуу азыктар менен камсыздайт. Ошондуктан адам күнүмдүк тамак-ашында түрдүү жашылчаларды колдонуп, мөмө-жемиштер менен тамактанып туруусу керек. Мисалы алма, алча, жүзүм, коон, дарбыз, шабдалы дасторкондун көркү эле болбостон, жайында адамдардын негизги тамагына айланат.

 Кайталагыла


Алма, алмурут, алча, анар, ашкөк, ашкабак, бадыраң, буурчак, бүлдүркөн, данек, дарбыз, жаңгак, жашылча, жемиш, жүгөрү, жүзүм, жыттуу, кара өрүк, карагат, картөшкө, коон, кызылча, капуста, мөмө, мейиз, өрүк, пияз, помидор, сарымсак, сабиз, шабдаалы, шалгам, тартып бериңиз, келип туруңуз, канча аласыз?, арзаныраак бериңиз, таттуу экен, кымбат экен, келип туруңуз, мына алыңыз.

КӨРГҮЛӨ

Тема: «Жер-жемиш базарында»

– Саламатсызбы? Алма канчадан?

– Саламатчылык, алманын килограмы 50 сомдон. Бул алма Ысык-Көлдүкү. Карасаңыз бир да курту жок.

– Ооба, көрүп турам. 3 килограм тартып бериңизчи.

– Мына 3 килограм болду. Дагы эмне аласыз?

– Өрүк жана шабдаалы, жүзүмдөн бирден килограмм бериңиз. Канча турат?

– Шабдалынын килогрмы 80 сом, өрүк 60 сом, жүзүм 100 сомдон.

– Мына алыңыз, сизден 390 сом. Жашылчалардан эч нерсе кереги жокпу?

– Аа, унутуп бара жаткан турбаймынбы. Пияздан 2 кг, сабизден 2 кг, помидордон 2 кг тартып бересизби.

– Пияз менен сабиздин баасы бирдей – 25 сомдон, помидор болсо 30 сом. Баардыгы биригип – 160 сом бересиз. Мынакей баарын бир баштыкка салып койдум.

– Сизге рахмат.

– Келип туруңуз.

 

Булардын аттарын жазгыла жана айткыла