4-сабак   Грамматика: ЭТИШ, ЭТИШТИН УЧУР ЧАГЫ Кептик тема: ѲЗҮМ ЖѲНҮНДѲ. ҮЙ-БҮЛѲМ.

       Кыймыл-аракеттин түрдүү абалын билдирген сѳздѳр этиш деп аталат, эмне кылды?, эмне кылып жатат? эмне кылат? деген суроолорго жооп берет. Мисалы: иштеди, иштеп жатат, иштейт.

    Кыймыл-аракеттин учурда болуп жаткан абалын билдирүүчү этиш сѳздѳр учур чак деп аталат. Эмне кылат? эмне кылып жатат? деген суроолорго жооп берет. Мисалы: иштейт, окуйт, жазат

                    иштеп жатат, окуп жатат, жазып отурат.

КѲНҮГҮҮ Мисалы:    Агам Москвада иштейт. Ата-энем айылдаДосум чет ѳлкѳдѳБүгүн жыйналышАзыр конференцияМекемеде жумушчулар жашайтокуйтбашталатболотэмгектенет КѲНҮГҮҮ МенСенСизАлБизСилерСиздерАлар лекция окуйсузокуйсуңжашаймбайланышабызтаанышаткарап чыгасыңараткарасыздарэс алышат



ОКУГУЛА

Ѳзүм жѳнүндѳ

         Мен, Наматбекова Нурзат Мукамбетовна 1977-жылы (бир миң тогуз жүз жетимиш жетинчи) 28-сентябрда Балыкчы шаарында туулганмын. 1999-жылы  К.Карасаев атындагы Бишкек Гуманитардык Университетинин «Саясат таануу» адистигин артыкчылык диплому менен аяктагам. 2006-жылы КМЮАнын «Юриспруденция» адистиги боюнча дипломун алгам.

    Азыркы убакта Кыргызстандын Эл аралык Университетинде «Социалдык-гуманитардык илимдер» кафедрасынын башчысымын.

        Сууда сүзгѳндү жакшы кѳрѳм. Бош убактымда кѳркѳм адабияттарды окуганды жактырам.

ТОЛТУРГУЛА:

Аты-жѳнү_______________________________________;

Туулган жылы, айы, күнү___________________________;

Туулган жери____________________________________;

Улуту__________________________________________;

Билими_________________________________________;

Кайсы тилдерде сүйлѳйсүз?________________________;

Кайсы чет ѳлкѳдѳ болгонсуз?_______________________;

Иштеген жериңиз_________________________________;

Үйүңүздүн дареги_________________________________.
УККУЛА

Менин үй-бүлөм

        Менин үй-бүлөм бар. Үй-бүлөм чоң жана ынтымактуу. Биздин үй-бүлөбүздө сегиз киши бар. Алар: чоң апам, атам, апам, байкем, эжем, иним жана сиңдим. Дем алыш күндөрү биз шаардын четинде эс алганды жакшы көрөбүз. Ал жерде атам жана байкем балык кармашат. Эжем жана сиңдим топ ойношот. Иним жана мен тоого чыкканды жакшы көрөбүз.

                                        * Булар кимдер?

                                        * Алар эмне кылып жатышат?


                                        * Бул ким?

                                        * Ал эмне кылып жатат?


                                        * Бул ким?

                                        * Ал эмне кылып жатат?


                                        * Бул ким?

                                        * Ал эмне кылып жатат?


                                        * Бул ким?

                                        * Ал эмне кылып жатат?


                                        * Бул кимдер?

                                        * Алар эмне кылып жатышат?


                                        * Бул кимдер?

                                        * Алар эмне кылып жатышат?

КѲНҮГҮҮ Мисалы: Бул менин тайэнем, апамдын энеси

Тигил сенин бѳлѳ..., тай эжең... бала....                     

Ал биздин жезде...., эже.... күйѳѳ....                         

Ал биздин байке.... атамдын ини....                         

Тигил менин жээн..., эже... кызы.                    

Бул сиздин тайэжең..., апаңыз.... сиңди....                                  

                  

СУРОО БЕРГИЛЕ:

_________________?                 Менин атым Гүлжан.

_________________?                 – Мен он сегиз жаштамын.

_________________?                 Үчүнчү курста окуйм.

_________________?                 Шаарда жашайм.

_________________?                 Көп кабаттуу үйдө жашайм.

_________________?                 Биздин үй-бүлөдө 5 киши бар.


Жоопту бул дарекке karamendeeva@mail.ru жөнөтүңүз.

ИЛИК ЖӨНДӨМӨ

- Кимдин? Эмненин? деген суроолорго жооп берип таандыкты билдирет. М: ишкананын кызматкери, башчынын бѳлмѳсү, университеттин имараты

Үндүүлѳрдѳн кийин:                    -нын, -нин, -нун, -нүн

Жумшак үнсүздѳрдѳн кийин:      -дын, -дин, -дун, -дүн

Каткалаң үнсүздѳрдѳн кийин:    -тын, -тин, -тун, -түн

КѲНҮГҮҮ

Мисалы:             – Бул Айгүл_____ атасы

                            – Бул Айгүлдүн атасы

                            – Бул кимдин атасы?
Бул атам_____ иниси.
Акмат______ досу жакшы.
Окумуштуу_____ эмгеги чоң.
Илимпоз_____ эмгектери көп.
Асел_____ көзү чоң.
Катчы_______милдети бар.
дын, тын, нун, дун, дин, нын,
КѲНҮГҮҮ

Үлгү:          – кимдин энеси? (Айшанын)

                   – Айшанын энеси.

Бул кимдин балдары?                             _____ (эже)

Жаркын кимдин досу?                                      (Бегимай)

Кимдин үйү?                                            (кошуна)

Кимдин жетекчи?                                     (ага)

Бермет кимдин энеси?                             ______ (Самара)

 

КѲНҮГҮҮ

                             нын                     дын                     тын

                             нун                     дун                     тун

                             нин                     дин                     тин

                             нүн                     дүн                     түн

Жоопту бул дарекке karamendeeva@mail.ru жөнөтүңүз.

КѲНҮГҮҮ

Мисалы:   ............        ......... мага ини болот.

                   Байкемдин баласы мага ини болот.

1. .... .... мага таене болот.
2. .... .... мага бѳлѳ болот.
3. .... .... мага таяке болот.
4. .... ... мага жээн болот.
5. .... .... мага күйѳѳ бала болот.
УГУҢУЗ

– Алло, таене, кандайсыз?


– Жакшы, ѳзүң кандай?


– Ден соолугуңуз кандай, жакшы жүрѳсүзбү?


– Жаман эмес.


– Таятам жакшыбы?


– Ооба, жакшы жүрѳт.


– Эртең биздикине келип чай ичип кетиңиздер.


– Макул, барып калабыз. Кѳрүшкѳнчѳ саламат болгула.


– Кѳрүшкѳнчѳ.

КАЙТАЛАГЫЛА:

        Аба, ага, айым, , аксакал, ата, аял, аяш, баба, бажа, байбиче, байке, бала-чака, бир тууган, бѳлѳ, бѳбѳк,  бүлѳ; дос, жеңе, жезде, жесир, жетим, жигит, жээн, жолдош, жубай, журт; кайын, кайын ата, кайын эне, кайын ага, кайын эже, кайын ини, кайын сиңди, карындаш, картаң, келин, кемпир, күйѳѳ, күйѳѳ бала, куда, кудагый; наристе, небере, нике, никелүү, мырза; ѳгѳй, ѳгѳй ата, ѳгѳй эне, ѳкүл, ѳспүрүм, ѳкүл ата, ѳкүл эне; секелек, сиңди, тааныш, таята, тайэне, тайэже, таяке, тай жезде, тай жеңе, тѳркүн, тууган; улан, улуу, уул, уялаш, үй-бүлѳ, үй ээси, үйлѳнүү; чал, чоң ата, чоң эне, чоң кыз, чѳбѳрѳ; ымыркай, эгиз, эже, эл-журт, эне, эр, эркек, ээ.

КѲРГҮЛѲ:

Тема: «Сейил бактагы жолугушуу»

 

– Саламатсызбы, Эркин Саматович.


– Саламатчылык, Сергей Михайлович!


– Мен бул жерде үй-бүлѳм менен эс алып жүрѳм.


– Мен болсо неберем менен сейилдеп жүрѳм.


– Жакшы. Үй-бүлѳңүз чоң турбайбы?


– Ооба, таанышып алыңыз, бул менин аялым Бермет Исаевна. Улуттук госпиталда кардиолог болуп иштейт, бул болсо менин кызым Айдана медициналык академияда 4-курста окуйт. Уулум Аман 27-мектепте он биринчи мектепте окуйт. Кызым Аяна балдар бакчасына барат. Бул байбиче болсо менин апам Турсунай Сатаровна. Апам эмгек сиңирген доктур. Азыр ардактуу эс алууда.


– Таанышканыма абдан кубанычтуумун! А бул менин неберем Антон, 6-гимназиянын 1-классында окуйт.


– Небереңиз сизге окшош экен, бактылуу болсун!


– Айтканыңыз келсин!