6-сабак   2.3 КЕСИПТЕШТЕРИНЕ ӨЗҮН ТААНЫШТЫРУУ ЖАНА АЛАР МЕНЕН ТААНЫШУУ Айкын келер чак

      Будущее определенное время обозначает действие, которое обязательно произойдет в будущем и образуется при помощи аффиксов –а, -е, -о, ө, -й;

Например: Мен азыр жумушка бар +а +мын – я сейчас пойду на работу.

Отрицательная форма образуется путем присоединения к основе глагола аффикса 

   –ба с его фонетическими вариантами – келемин – келбеймин, жазамын – жазбаймын
Берилген этиштерди айкын келер чакта жактагыла.
Мен кел...
Сен көр
Сиз айт
Ал ишен
Биз эс ал
Силер жаз
Сиздер сура
Алар кет
емин, өсүн, асыз, ет, абыз, асыңар, йсыңар, ишет,
Сүйлөмдөрдү кыргызчага которгула.

 Хорошо, я поеду с вами завтра.      

 Ты напишешь письмо?                    

Вы завтра уезжаете?                    

Моя мама завтра не работает.      

 Мы поедем в горы.                                 Вы не забудете о встрече?                      Вы когда приедете?                                  Они завтра не будут работать.   

А: Саламатсызбы?

Б: Саламатчылык.

А: Таанышып алалы. Менин атым Даниэль.

     Сиздин атыңыз ким?

Б: Менин атым Элдияр.

А: Таанышканыма кубанычтамын.

Б: Мен дагы кубанычтамын.

А: Бул мекемеге, жетекчиликке кантип кайрылса болот?

Б:  Юстиция министрлигинин кабыл алуу бөлүмү аркылуу кайрылсаңыз болот.

 

Диалогду окугула.

Саламатсызбы.

‒ Саламатчылык.

‒Менин атым Даниэль. Силердин бөлүмгө жаңы келдим.

‒ Абдан кубанычтуумун, менин атым Айнура.

‒Сиз кайсы окуу жайын бүтүргөнсүз?

Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясын.

Адистигиңиз кайсы?

Юриспруденция, анын ичинен Соттук экспертиза.

‒Конкурстан ийгиликтүү өтүшүңүз менен!

‒Рахмат, сиздин келгениңизди башкармалыктын башчысына айтайын
Суроолорго жооп бергиле

      Диалогдогу биринчи каармандын            аты-жөнү ким?

     Бүгүн кайда келди?

     Ал кайсы окуу жайын бүтүргөн?

      Анын адистиги кайсы?

     Ал эмнеден өткөн?

    Ал ким менен таанышты?

     Адилет ким ?

Текстти окугула. Суроо бергиле.

Менин атым Даниэль.  Мен Бишкек шаарында төрөлгөм. Борбордогу № 6 мектепти аяктап, Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясына тапшыргам. Ал окуу жайын бүткөнүмө 3 жыл болду.  Алгач   Свердлов  райондук ички  иштер бөлүмүндө тергөөчү болуп иштегем. Ал жактан ага лейтенант наамын алдым.  Юстиция министрлигинин бош орундарына конкурска катышкам.  Жакында ЧУА долбоорлорун иштеп чыгуу жана мыйзам долбоорлорун экспертизадан өткөрүү башкармалыгына жетектөөчү адис кызматына конкурстан өттүм.

Сүйлөмдөрдү улагыла.

Мен Бишкек..................................................................................................

Борбордогу №6  орто......................................................................................

Ал окуу жайын бүткөнүмө...................................................................................

Свердлов райондук ички иштер..........................................................................

Ал жактан ага лейтенант......................................................................................

Юстиция министрлигинин бош ............................................................................

Жакында ЧУА долбоорлорун иштеп чыгуу жана...................................................

.......................................................................................................................................

Диалогду уккула, туура интонация менен окугула

Урматтуу кесиптештер!

‒Биздин башкармалыкка жаңы кызматкер келди. Ал Даниэль Азаматович, биздин бөлүмдө жетектөөчү адис кызматын аткарат.

‒Эмесе, ар бириңиздер өзүңүздөрдү тааныштырып коюңуздар.

‒Мен  Арген Саламатович мыйзамдарга экспертиза жүргүзүү  бөлүмүнүн башчысымын. Сиз менен түздөн-түз иштетешебиз.

‒Мен Айнура Акматова бөлүмдө башкы адис болуп иштейм.

‒Мен Болот Артыкович ушул бөлүмдө  кенже адис болуп иштейм.

‒Эмесе, урматтуу кесиптештер, жаңы кызматкерибизге иш ордун, иш милдеттерин  жакшылап түшүндүргүлө.

 

Суроолорго жооп бергиле.

1. Даниэль ким?

2. Ал кимдер менен таанышты?

3. Арген Саламатович ким?

4. Ал кайсы бөлүмдү башкарат?

5. Айнура Акматова  кайсы кызматта иштейт?

6. Болот Артыкович ким?

7. Ал кайсы кызматта иштейт?

         Өзүңүздүн кызматыңыз  жɵнүндɵ жазыңыз.

Баяндоочтук мүчө

Имена существительные (прилагательные, числительные, местоимения), когда выполняют функцию сказуемого в предложении, т.е. когда стоят в конце предложения присоединяют аффиксы сказуемости. Они обозначают определенное лицо.

Например: Мен студентмин – Я студент;    Сен студентсиң – Ты студент. 

Мен      ________+мын…                 Биз    ________+быз…

Сен       ________+сың…                  Силер _______+сыңар…

Сиз        ________+сыз…                  Сиздер_______+сыздар…

Ал          ________                              Алар _________
Текстти окугула. Баяндоочтук мүчөгө көңүл бургула.

Мен Арзыматмын. Мен Эрмектин кесиптешимин. Мен 32 жаштамын. Мен үйлөнгөнмүн. Менин аялым  жана уулум бар. Биз Эрмек менен бир мекемеде иштейбиз. Мен ал мекемеде тескөөчү болуп иштейм. Менин жумушум абдан жооптуу.  Эрмек да биздин бөлүмдө иштейт. Ал абдан тажрыйбалуу адис.  Биз экологиялык жана  энергетикалык коопсуздук боюнча текшеребиз.  Иш боюнча бир топ кооптуу иштердин бетин ачтык. Биздин ишке  жоопкерчиликтүү мамиле кылабыз. Ар бир текшерилген объект боюнча бөлүм башчыга иш-баян жазып өткөрөбүз.

1.      Арзымат бул ким?

  1. Ал кимдин кесиптеши?

3.      Ал канча жашта?

  1. Арзымат ким болуп иштейт?
  2. Арзымат менен Эрмек бир мекемеде иштейби?
  3. Алардын иши эмнеге байланышкан?
  4. Алар эмнени текшеришет
  5. Иштерине кандай мамиле кылышат?

Жатыш жөндөмө (местный падеж) обозначает место совершения действия и отвечает на вопросы кимде? (у кого?), эмнеде? (у чего? на чем?), кайда? (где?).

Местный падеж образуется при помощи аффиксов:

-да (-де, -до, -дө) - (после гласных и звонких согласных) – тоо + до, үй + дө;

-та (-те, -то, -тө) (после глухихи согласных)  -  мектеп + те, бак + та;

-нда (-нде, -ндө) - (после аффиксов принадлежности 3 лица) – Бишкек шаары + нда, Киев көчөсүндө, Ала-Тоо аянтында, анын бөлмөсүндө;  

Жатыш жѳндѳмѳсү: -да

 

А, Ы, У

О

 Е, И

Ѳ, Ү

Үндүүлѳрдѳн кийин

 

Жумшак үнсүздөрдөн кийин

-да

апада

сууда

Аалыда

кызда

-до

тоодо

короодо

топоздо

 

-де

энеде

темирде

келинде

-дү

үкүдө

көлдө

өрүктө

Каткалаң үнсүздѳрдѳн кийин

-та

ташта

кантта

-то

топто

тоокто

-те

седепте

университетте

-тө

күкүктө

көктө

Кашаанын ичиндеги сөздөрдү жатыш жөндөмөсүндө колдонгула.
Асыл жаңы (министрлик…) иштейт.
Бул мекеме Ибраимов (көчөсү…) жайгашкан
(Мекеме…) күткөндөр көп
(Офис…) ким бар?
Алар азыр (Токио…), иш сапарда.
Сенин (ишкана…) чогулуш болобу?
Менин ( бөлмөм…) компьютерим турат
(Ким…) суроо бар?
те, дө, де, те, до, ңда, дө, де,
1.

Эмне?

Кайда?

Мүчөсү

мекеме

мекемеде

-де

министрлик

министрликте

-те

бөлүм

бөлүмдө

-дө

айыл өкмөт

айыл өкмөттө

-тө

чогулуш

чогулушта

-та

доклад

докладда

-да

курс

курста

-та

Көп чекиттин ордун тиешелүү жөндөмө мүчөлөрү менен толуктагыла.

Бул «Жал» кичирайону. Ал Бишкек… жайгашкан. Бул кичирайон… Адыл жашайт. Ал төртүнчү батир… үй-бүлөсү менен турат. Анын кошунасы Сапар байке. Ал үчүнчү батир… жашайт. Адыл азыр жумуш…. Ал мектеп… иштейт. Анын аялы Алтынай да азыр жумуш…. Ал дарыгер. Ал азыр оорукана…. Алардын кызы мектеп…окуйт. Уулу болсо азыр бала бакча…. Ал 5 жашта.

Сүйлөмдөрдү кыргызчага которгула.

1.         В  управлении двадцать                              госслужащих.

2.         В совещании  рассматривается                  много  вопросов.

3.         В моем отделе пять человек.

4.         В городе семь театров.

 5.       Дети играют во дворе.

Канча жаңы сɵз үйрɵндүм?

1.тажрыйбалуу адис

опытный специалист

2.экологиялык коопсуздук

Экологическая безопасность

 энергетикалык коопсуздук

энергетическая

безопасность

мыйзам

закон

жоопкерчиликтүү мамиле

ответственное отношение

 

текшерүүчү  объект

проверяемый  объект

 иш-баян

отчет

башкы адис

главный специалист

 кенже адис

младший специалист

кесиптештер

коллеги

иш орду

место работы

 социалдык саясат   

социальная политика

министрлик

министерство

 иш милдеттери

функциональная обязанность

 ички  иштер бөлүмү

отдел внутренних дел

 наам

звание

 Юстиция министрлиги

Министерство юстиции

 ага лейтенант

старший лейтенант

 конкурс

конкурс

ЧУА  (ченемдик укуктук акт)

НПА (нормативно-правовой акт)

 долбоор 

проект

 Ала-Тоо аянты

площадь Ала-Тоо

иштеп чыгуу

разработка

мыйзам долбоору

проект закона

экспертизадан өткөрүү

проведение экспертизы

юриспруденция

юриспруденция

соттук экспертиза

судебная экспертиза

иш сапар

командировка

кошуна

сосед

күбөлүк

удостоверение