АДАМ. БЕЙНЕ. МҮНӨЗ  

ЖАШ КУРАК

Мен 1969-жылы 21-октябрда туулганмын.

Нурдин али жыйырмага чыга элек.

Мен жыйырма жаштамын.

Фарида орто жаштардагы аял.

Катянын жашы отуздан ары эмес.

Ал кырктан ашкан.

Ал жыйырма беште.

Карган адам, карыя.

Ал эч кандай кырктан ары эмес.

Канат беш жашар бала.

26-сентябрда он бешке чыкты.

Ал он бештердеги бала.

Ал жашап калган адам.

Алар курбалдаштар (курдаштар).

Ал жыйырманын ичинде.

Бир жылкылар (бир жылдагылар).

Ал элүүлөрдөгүдөй көрүнөт.

Адилет менден үч жашка улуу.

Апам элүүгө кадам койду.

Сергей жыйырмадан өткөн.

Ал өз курагынан жаш көрүнөт.

Ал эжемден эки жаш кичүү (улуу).

Ал кырк бирге карады.

Лена отуздарда.

Жашап калган адам.

Ал менден үч жашка улуураак (кичүү).

АДАМДЫН СЫРТКЫ КЕЛБЕТИ

дене түзүлүшү: шыңга бойлуу, узун бойлуу, орто бойлуу, сымбаттуу, келбеттүү, сындуу кыз; карылуу, алдуу, күчтүү, толук, семиз, арык, алсыз, күчсүз, бүкүр; семирүү, арыктоо; дене түзүлүшү чың.

сырткы көрүнүш: анын көрүнүшү жакшы (жаман), шайыр, көңүлдүү, дени соо, чарчаңкы көрүнөт, капалуу, кайгылуу, көңүлү чөгүнкү, маанайы (көңүлү) пас, маанайы жарык.

окшоштук: ал экөө бири-бирине коёндой окшош; ал энесинин эле өзү; ал атасынын эле өзү, атасына (энесине) куюп койгондой окшош, атасына союп каптап койгондой окшош, тим эле союп каптап койгондой.

бой: анын бою 160 см, бою – 170, бойлуу адам, узун бойлуу, анча узун бойлуу эмес, орто бойлуу, ортодон жогору бойлуу; бою бийик, бойлуу жигит; ал агасынан бир топ узун, бою кыска, жапалдаш бойлуу.

колдор: назик, сулуу, алсыз, күчсүз, одуракай, чор баскан, катуу (бекем) кол.

буттар: түз, узун, кыска, көрктүү, көрксүз; бутун бутунун үстүнө коюу, чөк түшүү, чокчоюп тизе бүгүп отуруу, тизелеп туруу, тизелеп отуруу, бутун учкаштырып отуруу.

чачтар: кара, күрөң, сары, аксаргыл, сары күрөң, жээрде чач, каштан түстүү, алтын түстүү; кара чач; узун, кыска, калың, коюу, суюк, түз, тармал чач; анын чачтары коюу, калың; чач тароо; чачты жасоо; чач кыркуу, кыскартуу, чач өрүү, бир чач кылып өрүү, эки чач кылып өрүү, беш өрүм, кырк чач; ортосунан бөлүнөт, сол (оң) жагынан бөлүнөт (пробор).

көз: кара, күрөң, абий, көгүлтүр, жашыл, чүңүрөкөй; жандуу, боорукер, сүйкүмдүү, жайнаган көз; бото көз, кара көз; таасирдүү, олуттуу, ойлуу, амалдуу көз; көздү ачуу, көздү жумуу; көзүн албоо, кечке тиктөө, талып кароо.

көрүү: ал жакшы көрөт, көзү жакшы (жаман) көрөт; алыстан көрбөйт; жакындан көрбөйт, көз айнек киет, көз айнекчен киши, сокур киши, көзү көрбөө.

көз караш: терең, ачык, көп кырдуу, курч; чын, түшүнүктүү, бейпил, тунук; жансыз, тынчы жок, заардуу, суук, сырдуу, кытмыр, кооптуу, маанилүү, элегей, аңкоо, салмактуу, түнөргөн.

кирпиктер: узун, түз, кара, ийилген, кыска, коюу.

бет (өң, түс): сулуу, кара тору, серт, кубарган, сепкилдүү, кең, тегерек, сүйрү, чап жаак, арык, ачык; бетинин баары сепкил; анын бети ичке кубарган бет; бет түзүлүшү дурус; коркконунан өңү өзгөрүп кетти; өңүнөн көрүнүп турат, өңүнөн билип коюу; өңүн бузуу (түрүн бузуу).

жаак (бет): кызылдуу, кубарган (бозоргон), толук (семиз), ичине кирген, түшүп турган.

маңдай (чеке): бийик, жазы, кууш, ачык; чекесин тырыштыруу (бырыштыруу), маңдайы жарык.

мурун (тумшук): түз, теңирекей, чалык мурун, узун, кочкор тумшук, бүркүт тумшук, куш мурун, кыр мурун, мурду салаңдаган, кырдач мурун.

эриндер: калың, болтойгон, жыйрылган, назданган, бозоргон, кызыл; эриндеги жылмаюу, эринди боёо.

моюн: узун, кыска, арык, ичке, жоон, көрктүү, көрксүз, ак куу моюн.

Лексиканы өздөштүрүү үчүн суроолор жана тапшырмалар

Жогоруда берилген сөздөрдү, сөз айкаштарын, түрмөктөрдү пайдаланып суроолорго жооп бергиле.
  1. Сиз канча жаштасыз? Качан туулгансыз?
  2. Сиздин кесиптешиӊиз канча жашта? Сыртынан ага канча жаш берүүгө болот?
  3. Сиз мектепке канча жашта бардыңыз эле?
  4. Кесиптешиӊиз сизден канча жаш улуу / кичүү?
  5. Кимдерди биз курбулар дейбиз? Коңшу бөлмөдөгү кесиптештериӊиз курбалдаштарбы?
  6. Сиздин кесиптешиӊиздин бою кандай?
  7. Эжеңиз кимге окшош? Апаңыздын колдору кандай?
  8. Атаңыздын (байкеңиздин, иниңиздин) чачы, көздөрү, колдору кандай? Сиздин досуңуздун чачтары кандай, карабы?
Жогоруда келтирилген сөздөрдү, сөз айкаштарын, туюнтмаларды пайдаланып, коңшу бөлмөдө жашаган кыздардын сырткы келбетин сүрөттөп бергиле.


Төмөнкү суроолорго терс мааниде жооп бергиле.

ҮЛГҮ:           Анын чач(тар)ы кыскабы?

– Жок, анын чачы узун, кыска эмес.

 

·         Анын көздөрү карабы?

·         Анын чачы күрөңбү?

·         Анын чачтары тармалбы?

·         Анын өңү бозоргонбу?

·         Анын мурду түзбү?

·         Анын бою узунбу?

 

Диалогду окугула. Анын үлгүсү менен өз алдыңарча «Күтүлбөгөн кездешүү» деген темада диалог түзгүлө.

– Кандай Канат! Чоң жигит болупсуң! Таанылбай да калыптырсың!

– Саламатсызбы, Роза эже!

– Сен атаңа окшош экенсиң, абдан окшошсуң.

– Ооба баары эле айтат, атаңа куюп койгондой окшошсуң деп. Кириңиз, отуруңуз, Роза эже. Апам жумуштан азыр келет.

– Сен он алтыга келип калдыңбы?

– Жок, мен он бештемин.

– Анда Нурдин экөөңөр бир жылкы экенсиңер.

– Ооба, экөөбүз теңбиз. Мен аны жайында көрдүм, менден бойлуу, кең далылуу, күнгө күйгөн экен.

 

Суроолорго жазуу түрүндө жооп бергиле

Төмөнкү кырдаалды сүрөттөп бергиле.

 

·         Мен досумду он жылдан кийин көрдүм. Ал өзгөрбөптүр деле.

·         Мен курбумду он жылдан кийин көрдүм. Адегенде мен аны такыр тааныган жокмун. Менин алдымда ... турат.

·         Мен бала кездеги досумдун салып жиберген сүрөтүн карап отурам. Мени ... карап турат.

·         Досумдун (курбумдун) туулган күнү. Музыка. Бий. Аңгыча бөлмөгө эки бейтааныш студент кирди. Алардын бири ...  Экиичиси ... .

·         Театрдагы жолугушуу. Кассанын оозундагы кыз балкондон билет сурап жатты. Мен дароо ага көңүл буруп калдым ...