Шаар  

Сөздөр жана сөз айкаштары

Шаар:
  • байыркы, эски, жаш, жаңы;
  • азыркы, ири, чоң, өнөр жайлуу, порт, эң маанилүү темир жол түйүнү;
  • өсүп келе жаткан, экономикалык, тарыхый, маданий, административдик, саясий борбор;
  • анча чоң эмес шаарча; борбор шаар, борбор, район, квартал;
  • жаңы курулуш;
  • микрорайон;
  • негиздөө, куруу, план боюнча куруу;
  • жаңы ат берүү, сыйлоо;
  • көрүү, сейилдөө, шаарды аралоо, адашуу, шаарды жакшы билүү, көрктөндүрүлүүдө, жакшырууда, өсүүдө;
  • өнүгүүдө, бардык ыңгайлуулуктар түзүлүүдө;
  • жайгашкан, каякка чейин созулган?
  • белгилүү, көрүнүктүү, эмнеси менен даңкталат?
үй:
  • кирпич, таштан курулган, жыгач, панель, ири блоктуу, көп кабаттуу;
  • бурчтагы үй, жашаган;
  • бардык шарттары бар;
  • балкону бар үй, колонналары менен, үйдүн фасады (негизги бөлүгү, капталы);
  • үйдүн архитектурасы 18 кылымга таандык;
  • үйдү ремонттоо;
  • фасад, сырдоо, эксплуатацияга берүү.
имарат:
  • эски, азыркы учурдагы, бийик, тогуз кабаттуу, көп кабаттуу, келишимдүү;
  • заводдун имараты, театрдын, университеттин;
  • аркасы бар имарат; куруу, кайра куруу, салуу, тургузуу, калыбына келтирүү, реконструкциялоо, талкалоо, бузуу;
  • Байтик көчөсүнө чейин созулат;
  • имаратта улуттук музей орун алган.
курулуш:

архитектуралык, монументалдуу, чоң курулуш, зор курулуш, спорттук стадион, кышкы стадион, бассейин, жасалма муз тебүүчү жай.

дворец (сарай): кооз, эң чоң, эң зор, байыркы; Кожомкул атындагы спорт сарайы, «Сейтек» балдар двореци, маданият двореци.

аянт: тарыхый, белгилүү, атактуу, даңктуу; борбордук; эң чоң, эң зор, кичинекей аянттын ансамбли; Ала-Тоо аянты, Жеңиш аянты, аянттагы демонстрация; аянттагы аскер парады, спортсмендердин жүрүшү (походу), аянттагы жүрүш.

көчө: узун, кыска, кенен, борбордук, жаадай түз, тынч, күүлдөгөн, чуулдаган, таза, кир, бактуу, ийри, туюк, кыска; өткөөл, проспект; бульвар; суу жээгиндеги көчө.

көчө ... чыгат, көчө ... алып барат; көчөдө ... бар; шыпыруу, тазалоо, суу чачуу, карды күрөө, электр фонарлары аркылуу жарык берүү.

көпүрө: эски, жаңы, жыгач, темир бетон; заманбап конструкциядагы, көпүрөнүн темир тосмосу (тору).

ресторан: биринчи класстагы, улуттук тамактар менен; уйгур ашканасы, чыгыш элинин жана европа элинин ашканасы, орус тамагы.

ашкана (университеттин, заводдун, диетикалык, мектептин); кафе сүт азыктары, сүт, чай, кофе, балмуздак; буфет, тез татым, өзөк жалгоо, чүчвара, шишкебек; туулган күндү майрамдоо (белгилөө), үйлөнүү тоюн ресторанда өткөрүү, ашканада тамактануу (түштөнүү), тойкана.

дүкөн: универсалдык, борбордук, чарбалык, өндүрүш товардык; китеп дүкөнү, китептер үйү, букинисттик;

азык-түлүк дүкөнү: гастроном, кезметтик (дежурный), фирмалык; «Союзпечаттын» күркөсү; дүкөндөн сатып алуу, дүкөн товарларды сатат, 9дан 19га чейин ачык (иштейт), тыныгуу12ден 13кө чейин, дем алыш күндөрү, тыныгуусуз иштейт.

вокзал: темир жол, автобус; Пишпек вокзалы, батыш вокзалы,чыгыш вокзалы; делегаттарды вокзалдан тосуу, курбумду (досумду) вокзалдан узатуу; платформа; поезд №2 платформага келет, поезд № 3 платформадан жөнөйт.

аэропорт: расмий делегаттарды тосуу, расмий делегаттарды узатуу, рейсти күтүү, күтүү залы, кафеси, сактоочу жайы, чач тарач.

мейманкана: бийик; биринчи класстагы, эң жакшы, мыкты; «Кыргызстан» мейманканасы, беш жылдыздуу «Достук» мейманканасы; токтоо, жайгашуу, мейманканадан номер алуу.

завод: ири, чоң; машина куруу, «Кыргызавтомаш» заводу, завод өндүрүп чыгарат, товарларды өндүрөт, продукция чыгарат; курулган, кийинки жана азыркы жабдуулар менен жабдылган.

фабрика: текстиль, тигүү, бут кийим, токуу; кир жуучу фабрика; фабрикада иштөө.

телевизиондук мунара: 400 метр бийиктиктеги, ретрансляциондук мунара; шаардык телевизиондук мунара, сигналдарды берет, кабыл алат.

саат: шаардык, мунара, куранттар; Кремль куранттары; Кремль куранттарынын урушу; убакытты көрсөтөт, так убакыт, так убакытты көрсөтөт.

сурап билүү бюросу: шаардык, борбордук, вокзалдын сурап билүү бюросу, автовокзалдын сурап билүү бюросу; шаар боюнча маалымат берүү; маалыматты тактоо; шаар боюнча маалымат таануу, тааныш адамдын адресин (дарегин) сурап билүү, тактоо.

жашоо: шаарда жашоо, шаардын четинде, шаардын тегерегинде, шаардын борборунда, шаардын сыртында; Манас проспектисинде; № 17 үйдө, 80-квартирада, үчүнчү кабатта; шаардын тургуну, шаардык, жергиликтүү адам, шаардын жашоочусу (уроженец); бишкектик, нарындык, токмоктук, москвалык, петербургдук, одессалык; шаардын турмушу (экономикалык, саясий, маданий, театралдык); турак үй турган квартал (район), кичирайон, жаңы конуштар.

жайгашуу (болуу): борбордо жайгашуу, аянттын ортосунда; имараттын оң тарабында (оң жагында), сол жагында (тарабында); проспекттин баш жагында, аяк жагында; үйдүн жанында, үйдө, үйдүн каршысында; үйдүн алдында, үйдүн артында (ары жагында); иштен анча алыс эмес, көчөнүн эки тарабында; Токтогул көчөсүнүн бурчунда, Ала-Тоо аянтында, шаардын сыртында.

жергиликтүү кеңеш: шаардык кеңеш, шаардык кеңештин төрагасы; шаардык кеңештин төрагасынын орун басары, бөлүм башчылары; шаардын экономикалык, саясий, маданий турмушуна жетекчилик кылуу.

банк: мамлекеттик, коммерциялык, жеке, швейцариялык; мамлекеттик банктын (эсептөө, валюталык, экономикалык, юридикалык) бөлүмдөрү; ири капиталды жайгаштыруу, түрдүү финансылык операцияларды жүргүзүү; жеке мүлктөрдү сактоо,

сот: эл соту, райондук, шаардык, жогорку, конституциялык; элдик судья (сот), сот заседатели; прокурор; адвокат; соттоо, өкүм чыгаруу, айыптоочу (мамлекеттик), жактоочу, аксакалдар соту.

милиция: шаардык, райондук; милициянын бөлүмдөрү; милиционер; тартипти сактоо, мамлекеттик менчик жана коомдук коопсуздук; дареги боюнча каттоодо туруу; тартип бузуу, коомдук  тартипти бузуу; чара көрүү, айып салуу, айып тартуу.

архитектуралык ансамбль: келишимдүү, көрктүү, кооз, сындуу, эң сонун, бүткөн, кайталангыс, теңдешсиз; аянттын ансамбли, мемориалдык борбор; «Манас» архитектуралык ансамбли курулган; имараттар бири-бирин толуктап турушат.

архитектура (зодчество): учурдагы, байыркы, байыркы кыргыз; шаардык; архитектуралык эстеликтер; архитектор, зодчий; имаратты (үйдү) архитектор курган (архитектордун долбоору боюнча курулган), XX кылымдын архитектурасы катары мамлекет тарабынан коргоого алынган.

скульптура: байыркы, аллегориялык; монументалдуу; скульптуралык группа; шаарды кооздоо.

эстелик: тарыхый, баалуу; коло, мрамор; Токтогулдун эстелиги, Бүбүсаранын эстелиги; баатырлардын эстелиги; эстеликтин постаменти; обелиск; белгисиз жоокердин эстелигин тургузуу, куруу, салуу; көрүү, жакшылап кароо;

шаар чарбасы: электростанция, жылуулук электростанциясы (ТЭЦ); канализация; суу түтүктөрү; шаардык суу каналы; шаарды электр менен камсыз кылуу, газ менен, суу менен.

бак (парк): калың, жашыл, көлөкөлүү; маданий жана эс алуу паркы, шаардык; парктын аллеясы; сквер; зоологиялык бак (зоосад); паркты жашылдандыруу, бөлүү, бак тигүү, гүл тигүү, гүлзарда иштөө.

жасалга (кооздук): жөнөкөй, жупуну, асем, көрктүү, келишкен, сонун, кооз, майрамдык; желектер, электр гирляндалар менен имаратты жасалгалоо, скульптура менен жасалгалоо (кооздоо) майрам күндөрүндө.

көрүнүш: эң сонун, керемет, эң жакшы, сонун; сүрөт тартууга ылайык; Ала-Тоонун көрүнүшү, шаардын көрүнүшү, көлдүн көрүнүшү; кайталангыс көрүнүш; көрүнүшүнө суктануу.

турмуш тиричилик жактан тейлөө: жаңы, заманбап жабдуулар менен жабдылган; тейлөө кызматы; буйрутма кабыл алуу; ар түрдүү кызмат аткаруу; калкка кызмат кылуу.

химиялык жол менен тазалоо: тез арада, шашылыш; костюмду тазалоого алып баруу, тагын кетирүү;

кайрымдуулук жардам көрсөтүү бюросу: калкка (элге) көптөгөн кызмат көрсөтөт (квартираны, үйлөрдү жыйнаштыруу, полду, терезелерди жуу; оорулуу адамга жардам көрсөтүү; кир жуу, үйлөрдү сырдоо, актоо ж.б.)

көрүстөн (мүрзө): Ала-Арча көрүстөнү, Ата-Бейит көрүстөнү; мүрзө; мүрзөгүл; белгисиз жоокердин мүрзөсү, мүрзөгө коюу; узатуу зыйнаты, акыркы сапарга узатуу, маркум менен коштошуу; аза күтүү; көңүл айтуу.

прокат: прокатка алуу (убактылуу пайдаланууга алуу); чаң соргуч, муздаткыч, идиш аяк, телевизор, магнитофон, видеокамера ж.б.

ателье: аялдар үчүн, эркектер үчүн; тыш кийимдер;  модалар ательеси; бут кийимдерди оңдоочу ателье (мастерская), өтүкчү, саат оңдоочу, чаң соргучтарды оңдоочу; ательеге көйнөк тиктирүү (оңдотуу), ательеге көйнөк, костюм тиктирүү; бут кийимди тиктирүү (оңдотуу); саат оңдотуу.

чач тарач: аялдар салону (залы), эркектер салону, чачты жасатуу, чачты тароо, кырктыруу, тегиздетүү; чачты боёо, массаж жасатуу, маникюр, тырмакты иретке келтирүү, сакал алдыруу, сакал, мурут алдыруу, химиялык жол менен тармалдоо; модалуу прическа жасатуу.

Сиз кайсы шаарда (айылда, кыштакта) төрөлгөнсүз (туулгансыз)? Сүрөткө карап жооп бергиле. 1Бишкекте2Баткенде3Караколдо4Таласта5Нарында6Ошто7Жалал-Абадда БишкектеБаткендеТаластаКараколдоНарындаЖалал-АбаддаОшто

Лексиканы өздөштүрүү үчүн суроолор

Төмөнкү суроолорго жазуу түрүндө жооп бергиле.
  1. Сиз кайсы шаарда (айылда, кыштакта) төрөлгөнсүз (туулгансыз)? Ал шаарда канча киши жашайт? Азыр кайсы шаарда окуйсуз? Ал шаар эмнеси менен белгилүү? Бул шаардын эмнеси жакты / жаккан жок?
  2. Шаардын кандай кооз жерлери менен таанышууга үлгүрдүңүз? Кайсы архитектуралык ансамбль сиз үчүн өзгөчө кызыгууну туудурду жана эмне үчүн? Бул ансамблди кайсы архитектор (же архитекторлор) жаратыптыр? Ага кайсы имараттар (курулуштар) кирет? Шаардын кайсы көчөсүн, аянтын, имаратын эң кооз, абдан жеткире иштелген деп эсептейсиз (санайсыз). Бишкек, Токмок, Нарын, Ош шаарынан алган эң алгачкы таасирлериңиз жөнүндө айтып бериңиз (же өзүңүз жашаган же окуган шаарыңыз, болбосо жакшы көргөн шаарыңыз тууралуу).
  3. Сиз өзүңүз жашаган шаардын тарыхын билесизби? Же азыр окуп жаткан шаарыңыздын тарыхын билесизби? Качан ким тарабынан негизделген? Шаардын эң эски (байыркы) бөлүгү кандайча аталат? Шаардын географиялык абалы боюнча эмне айта аласыз?
  4. Сиз жашаган шаардын кайсы өнөр жай тармагы өнүккөн? Шаардын эң ири заводдору, фабрикалары, комбинаттары барбы?
  5. Шаарда кандай вокзалдар (автовокзалдар), мейманканалар, ресторандар бар? Эң чоң универсалдык магазин (дүкөн) кандайча аталат? Андан эмне сатып алышат?
  6. Сиздин шаарда канча окуу жайы бар жана алар кайсылар? Аларды атагыла.
  7. Шаардагы кандай мамлекеттик мекемелерди билесиз?
  8. Сиз ательенин кызматынан дайыма пайдаланасызбы? Костюм, көйнөктөрдү, кайда тиктиресиз? Кийим-кечеңизди химиялык жол менен шашылыш тазалатууга берип көрдүңүз беле? Дагы кандай турмуш-тиричилик мекемелерин билесиз? Сиз жашаган шаарда кайрымдуулук жардамын көрсөтүүчү бюро барбы? Сиздин шаарда калкты турмуш-тиричилик жактан тейлөө кандай жолго коюлган? Ушундай тейлөө сизди канааттандырабы?
  9. Сиз кыргыз досторуңузга өз шаарыңыз тууралуу кандай кызыктуу нерсе айтып бере аласыз? Ал азыркы сиз жашап жаткан шаардан эмнеси менен айырмаланат?
  10. Сиз шаардын жаңы курулуш жүрүп жаткан жерлеринде (райондорунда) болдуңуз беле? Алар жөнүндө эмне айта аласыз (айтып бере аласыз)? Алар шаардын эски бөлүгүнөн эмнеси менен айырмаланат? Өз шаарыңыз тууралуу айтып бериңиз.

Көнүгүүлөр жана тапшырмалар

I. Төмөнкү сөздөрдү жана сөз айкаштарын пайдаланып «Шаар» деген темадагы суроолорго жооп бериңиз.
• Бишкек кайда жайгашкан?
Сүлүктү кайда жайгашкан?
• Жеңиш аянты кайда жайгашкан?
• Сүрөт музейи кайда?
• Токтогул маданий эс алуу паркы кайсы жерде салынган (курулган)?
II. Жатыш жөндөмөсүнүн -да, чыгыш жөндөмүсүнүн -дан мүчөсүн туура пайдаланып суроолорго жооп бергиле? Жооп берүүдө берилген сөздү керектүү формага келтириңиз?
1. Досум (курбум) аэропортто болду. Ал кайдан келди?
2. Биз главпочтампта болдук. Биз кайдан келдик?
3. Жумушчулар шаардык кеңеште болушту. Алар кайдан келишти?
6. Туристтер «Пишпек» мейманканасында жайгашышты. Алар кайдан жөнөп кетишти?
Татаал багыныңкы сүйлөмдөрдү жөнөкөй сүйлөмдөргө айландыргыла. . Жаңы кварталдар кайсы жерде курулбасын, ал жерлерде жаш көчөттөрдү отургузуу салтка айланган.
Жаңы кварталдар курулууда.
Ал жерлерде жаш көчөттөрдү отургузуу салтка айланган.
Жаңы кварталдар курулуп жатат.
Көчөттөрдү отургузуу башталды.
Бул адис кайда иштебесин, өзү жөнүндө жакшы ойлорду калтырып келди.
Бул адис көп жерде иштеген.
Ал жөнүндө жакшы сөздөр айтылат.
Ал адис жакшы киши.
Адистин иши жак ойлорду калтырат.
Мен кайсы маселе менен кайрылбайын, бардык жерде мага жан дили менен жардам беришти.
Мен бир нече маселе менен кайрылып көрдүм.
Мен бардык мекемелерге жан дилим менен жардам бердим.
Бардык мекемелерден мага жакшы жардам көрсөтүштү.
Көп чекиттин ордуна тургуз, кур, сал, жаңыр, оңдо, бүт, толукта этиштерин тиешелүү мамиледе айкын өткөн чакта коюп, сүйлөмдү аягына чыгаргыла.

·         Акыркы мезгилде шаарда көптөгөн үйлөр...

·         Шаардын четине жаңы жылуулук энергетикалык борбору ...

·         Опера жана балет театры эки жолу ...

·         Эки кабаттуу балдар үйү дагы эки кабат менен ...

·         Биз жашаган үйдүн капталына кафе ...

·         Жаңы кино театр курулуп ... жакында андан жаңы фильмдерди көрөбүз.

·         Район жаңы үйлөр менен ...

Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгүнөн төмөнкү сөздөрдүн маанилерин аныктап жана анын эквивалентин өз эне тилиңерде тапкыла. Алар менен сүйлөм түзгүлө.

Куруу –

тургузуу –

кайра куруп бүтүрүү – 


Салуу –

улап куруу –

жанаша куруу –

Көп чекиттин ордуна этиштин туура маанилерин койгула, төмөнкү этиштердин маанилерин тактагыла.

көрүү, кароо – кыймыл-аракеттин ордун билдирет,

карап чыгуу, карап көрүү – предметти нерсени, анын ордун ар тараптан кароо, жакшылап кароо – кыймыл-аракеттин кылдаттык менен предметтин нерсенин бир караганда байкалбаган майда-чүйдө деталдарына чейин бышыктап, тактап кароо (көрүү).


  1. Биз бүгүн Бишкек шаарынын атактуу жерлерин ...
  2. Мен кечээ жаңы фильмди ...
  3. Куруучулар бузула турган эски үйдү ар тараптан ...
  4. «Туристтер мунарадагы саатка ... өз сааттарынын тууралыгын текшеришти.
  5. Москва жөнүндөгү киножурналды көпкө ...
  6. Бул картинаны анча көңүл коюп ... зарылдыгы жок, ал анча кызыксыз.
  7. Кечкисин биздин коноктор телевизор ...


«Шаар» деген темага карата сөз айкаштарын түзгүлө. Мисалы: тарыхый шаар
кооз
сонун
зор
көрктүү
чоң
улуу
эски
узун
назик
байыркы
кең
кылдат
белгилүү
бай
кызык
атактуу
бийик
укмуш
Төмөнкү макал-ылакаптарды кандай кырдаалдарда колдонуларын жазып бергиле.

Орун адамды көрккө бөлөбөйт, адам орунду көрктөйт.

 

Кыз өссө – үйдүн көркү,

Гүл өссө – бакчанын көркү.

 

Комуз сынды – ыр жок,

Көңүл сынды – сыр жок.

 

Эки жаман таарынышса амандашпайт,

эки жакшы таарынышса жамандашпайт.

 

Көп жашаган билбейт, көптү көргөн билет.

 

Досуң миң болсо да – аз, душманын бирөө болсо да – көп.

Төмөндө берилген сүйлөмдөрдө айтылган ойлорго карата макул эместикти билдирүү максатында жок, таптакыр деген сөздөрдү пайдаланып терс мааниде жооп бергиле.
– Бул абдан тынч көчө.
– Бул имарат абдан кооз.
Бул имарат XIX кылымда курулганбы?
Төмөнкү суроолорго антонимдерди пайдалануу менен терс мааниде жооп бергиле. Бул типтеги көнүгүүлөрдү аткарууда интонацияга өзгөчө көңүл буруу керек.
– Бул узун көчөбү?
Бул чоң аянтпы?
Тиги тар көчөбү?
Кайда? жайгашкан деген суроого жооп бергиле. Түбөлүк от Тарых музейи Шаардык китепкана «Революциянын каармандары» монументалдык-скульптуралык ансамбли Токтогул Сатылгановдун үй-музейиИ.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети Темир жол вокзалы «Вечерний Бишкек» газетасынын редакциясы Табылгалар столуОрто-Сай базары Ботаника багыГеология институту «Бакыт үйү» Борбордук универсалдуу дүкөн Иваницина көчөсүндөИбраимов көчөсүндөТынчтык проспектисиндеБайтик көчөсү менен Чүй проспектисинин кесилишиндеЭркиндик бульварындаРаззаков көчөсүндө Горький көчөсүндөЖеңиш аянтында7-кичирайондо жайгашканборбордук аянтта Ибраимов көчөсүндөБөкөнбаев көчөсүндөЧүй проспектисинде Токтогул көчөсүндө

Суроолорго жазуу түрүндө жооп бергиле

Сиздин кесиптешиңиз Москвада иш сапарда болуп келди, ал эми сиз Санкт-Петербургда. Экөөңүздөр тең ал шаарларды жактырып калдыңыздар. Сиздер жолугушуп калганда кандай сөздөр болушу (айтылышы) мүмкүн. Аны диалог түрүндө бериңиздер. 

Сиз шериктеш өлкөлөрдүн айрым шаарларында болдуңуз дейли. Ал шаарлар (Алматы, Астана, Ташкент, Душанбе, Киев, Минск ж.б.) сизге жактыбы? Эмнеси жакты? Ал шаарлар сиздин өз шаарыңызга окшошпу? Сиз болгон шаарлар сиздин шаардан эмнеси менен айырмаланат?

 


Суроолорго жооп бергиле.

 Бишкек (Пишпек, Фрунзе) жөнүндө эң алгач жазуу түрүндө эскерүү кайсы жылдарга таандык?

Эмне үчүн Темир уста сепили деп аталып калган?

 «Бишкек» деген ат кайдан келип чыккан?

 «Манас» архитектуралык-скульптуралык композициясын ким түзгөн?

 Кайсы көчө эки атты алып жүрөт?

 Чоң Чүй каналы качан курулган?

 

Төмөндөгү темаларга эссе жазгыла

Менин шаарым

Шаарымдын башкы көчөсү

Мен бишкектик болдум

Бишкектин белгилүү архитектуралык ансамблдери

Бишкек – келечектин шаары

Эски жана жаңы Бишкек


ТЕКСТТЕР

1-кадам. Тексттерди окугула.

2-кадам. Текстти жаап коюп, түшүнгөнүӊөрдү кайра айтып көргүлө.

3-кадам. Текстти өзгөртүп түзгүлө.

БИШКЕК

 

Бишкек – Кыргыз Республикасынын борбору. Бишкек эски шаар. Байыркы Жибек жолу Бишкек аркылуу өткөн. Мурда ал көрксүз, көчөлөрү тар эле.

Бишкек – КМШдагы эң күнөстүү шаарлардын бири. Жылдын 322 күнү ачык болот. Шаар аркылуу Ала-Арча, Аламүдүн суулары жана Чоң Чүй каналы агып өтөт. Шаардагы ар бир адамга туура келген бактын аянты боюнча Бишкек, Борбордук Азиядагы эң бак-дарактуу шаарлардын катарына кирет. Шаарда 6 маданий жана эс алуу паркы, 8 токой паркы, 35 сквер, 11 шаар багы, 2 бульвар бар. Мындан тышкары эки ботаника багы бар. Бишкекте ири ишканалар, бийик үйлөр көп. Аламүдүн, Орто-Сай, Ош, Дордой  базарлары – шаардын соода борборлору. Шаардын жайы – ысык, кышы – жылуу. Бишкек – илимий жана маданий борбор.

 

ОШ

Ош – Кыргызстандагы ири шаар, Ош областынын борбору. Фергана өрөөнүнүн түштүк чыгыш чет жакасында, Кичи-Алай тоосунун түндүк этегиндеги Ош-Кара-Суу түздүгүндө жайгашкан Сулайман тоосу көтөрүлүп жатат. Шаар аралап түндүк чыгышты карай Ак-Буура суусу агат. Климаттык шарты боюнча шаар айланасы Памир-Алай тоолуу областынын субтропиктик алкагынын түндүк четинде жайгашкан.

Ош – Орто Азиядагы эң байыркы шаарлардын бири. Шаардын негизделген жылы так эмес болсо да, 3000 жылдык тою 2000-жылы өткөрүлдү.

Ош шаары – областтык ири экономикалык, саясий жана маданий борбор. Эл керектөөчү товарлардын 60% Ошто өндүрүлөт.

Байыркы заманда Ош Улуу жибек жолундагы кербендер токтоп өтүүчү маанилүү пункт болгон. Азыркы күндө Ош шаарынын калкы миграциянын негизинде интенсивдүү өсүп жатат.

БАЛЫКЧЫ

 

Балыкчы – жаш шаар. Ал шаар деген укукка 1954-жылы гана ээ болгон, бирок анын калк орношкон пункт катарындагы тарыхы болсо, эки кылым мурун башталган.

1988-жылы 20-октябрда өзүнүн бешинчи жолку БорбордукАзияга жасаган саякатында ушул шаарда Н.М.Пржевальский дүйнөдөн кайткан. 1889-жылы 11-марта падышанын Указы менен Каракол Пржевальск шаары деп аталган. Пржевальск шаарына биринчи болуп отурукташкандардын көбү татарлар, өзбектер жана орустар болгон.

Балыкчы Ысык-Көл облусунда жайгашып, Бишкектен (175 км), Нарындан (175 км) жана Караколдон (220 км) аралыкта жайланышкан, алар менен автомобиль магистралдары, аба транспорту, ал эми Бишкек менен темир жол аркылуу да байланышып турат.

Балыкчы – Көл калаасы менен Ички Тянь-Шанга өтүүчү башкы дарбаза, шаар-кампа, ага республиканын теңин кучагына алган кеңири аймактардан жүк келип турат, саякат жасоону эңсеген, Орто Азиянын көөрү төгүлгөн жери – Кыргыз деңизинин тоолуу пейзаждарына маашырланган көп сандаган туристтер, жаратылышты сүйүүчүлөр да ал аркылуу өтүшөт.

 

АТА-БЕЙИТ

 

Ата-Бейит – саясий репрессиядан курман болгон атуулдарга арналган мемориалдык комплекс. Аламүдүн районундагы Чоң-Таш айылынан орун алган. Комплекстин архитектору К.Алымкулов.

Жалган жалаа менен атылган 137 адам көмүлгөн. Алардын ичинде белгилүү саясий жетекчилер Ж.Абдырахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Эркинбек Эсенаманов, Султан Шамурзин, Иманаалы Айдарбеков, «кызыл профессор» Касым Тыныстанов ж.б. болгон.

Бул инсандардын белгисиз бейити тууралуу Таш-Дөбө айылынын тургуну Б.Кыдыралиева баяндаган. Тарыхый чындыкты калыбына келтирүүгө салым кошкондугу үчүн Б.Кыдыралиева «Эрдик» медалы менен сыйланган.