11-сабак   Грамматика Үнсүз менен аяктаган этитин арсар келер чагына –ар мүчөсү жалганса, соңку муундагы үндүү созулуңку айтылат, бирок жазууда жол берилбейт: бар+ар, кел+ар=келер, сат+ар=сатар
(Кыргыз тилинин жазуу эрежелери)

Этеги жок, жеңи жок кийим чыгар,

Эң кийинки баласы кыйын чыгар,

Акча кагаз пул болуп тыйын чыгар,

Атасынан баласы кыйын чыгар,

Күндө кеңеш бир жакшы жыйын чыгар,

Андай өңдүү бир заман кийин чыгар.

Эки башын кайкайтып кайык чыгар,

«Эримди өзүм бийлейм» деп зайып чыгар

Калыгул Бай уулу

Уккан текстте кандай сөз айкаштары кездешти? акча кеңеш пул акын жыйын кагаз тыйын заман улуттук оюн зайып автор
Текстке ылайык тесттерди иштегиле.
Этеги жок, жеңи жок
Пул
“бир жакшы” деген фразеологизмди кандай түшүндүнүз.
«Эримди өзүм бийлейм» деген сүйлөмдү кандай түшүндүңүз?
Зайып
Кыргызстаным” ырын ырдагыла. (минусовка)

Тарыхы бар нечен,

Ынтымагы дайым бекем.

Ала-Тоо - бешигим,

Башым ийип, таазим этем.

Керемет айымагы,

Желбиреп турсун байрагы.

Булагың таш жарып,

Булбулдай сайрагын.

Кайырма:

Кыргызстаным! Кыргызстаным!

Билем мен, бир өзүңдө ырыс-бакыт,

Өзүңсүз атпайт таңым.

Кыргызстаным! Кыргызстаным!

Керекпи? Бир өзүңө арнайм жаным,

Аябай тамчы каным!

 

Мекеним, медерим,

Ыйыксың, аны сеземин.

Түбөлүк сактайбыз,

Түшүрбөй бийик желегиң.

Баарыбыз бул тапта,

Баркыңды сезбей турсак да.

Кемитпей беребиз,

Келечек урпакка.

Кайырма:

Менин алтын уям,

Бакытымдай туям.

Уча бер оболоп,

Бардыгы оңолот!

Кайырма:

Аида: Кандайсыз, Эмил жакшы келдиңизби?

         Эмиль: Рахмат Аида. Жакшы, өзүңүз кандайсыз.

         Аида: Баары жакшы.

         Эмиль: Анда ишке өтөлү, эмнеден баштасак.

         Аида: Кофеден баштайлы

Сиздин дагы жумуш күнүңүз кофеден башталат, туурабы?



Кофе жөнүндө

Азап болду кофе ичмейин тура албай,

Ал болбосо жумушумду кыла албай.

Түн киргенде таппай калып уйкумду,

Чебелектейм чала өлтүргөн жыландай.

 

Анда досум бери карап угуп ал,

Сенин ичкен кофең зыян билип ал.

Жакындарын ичип жатса тамшанып,

Колундагы кружкасын жулуп ал.

Курамында кофеин бар бул заттын,

Жүрөгүңдүн иштегенин тездетет.

Ичип алып уктай албай түн бою,

Тагдырына таарынгандар кездешет.

Баш мээдеги тамырларды кеңейтип,

Жүрөк талып,нерв системин селейтет.

У.Аскарбеков

1-көнүгүү. Сөздөрдүн котормолорун таап жазыӊыз?

жүрөк

 

мээ

 

тамыр

 

тагдыр

 

курам

 

зат

 

зыян

 

уйку

 

2-көнүгүү. Боштуктарга туура келген мүчөлөрдү жазалы. (-ду, -ум, -ды, -ду, -дар, -дүн, -м)

Азап болду кофе ичмейин тура албай,

Ал болбосо жумушум… кыла албай.

Түн киргенде таппай калып уйкум…,

Чебелектей… чала өлтүргөн жыландай.

 

Анда дос… бери карап угуп ал,

Сенин ичкен кофең зыян билип ал.

Жакындарыӊ ичип жатса тамшанып,

Колундагы кружкасын жулуп ал.

Курамында кофеин бар бул заттын,

Жүрөгүң… иштегенин тездетет.

Ичип алып уктай албай түн бою,

Тагдырына таарынган… кездешет.

Баш мээдеги тамырлар… кеңейтип,

Жүрөк талып, нерв системин селейтет

3-көнүгүү. Төмөнкү сөздөргө сүйлөм түзөлү.

Нерв системасы, кофе, тамшанып, жүрөк, баш мээ

ЖАЗАЛЫ

Кызмат убактылуу берилген – аманат” деген темада 7-8 сүйлөмдөн турган эссе жазгыла.

Маалыматтары толтургула.

Эскертүү: Ооба же жок деген жоопторду жазуунун ордуна түшүндүрүп бергенге аракет кылыңыз

Суроолор

Жооптор

1.

Аты-жөнүңүз

 

2.

Билимиңиз, адистигиңиз

 

3.

Иш тажрыйбаңыз

 

4.

Кесиптик компетенцияңыз

 

5.

Кызыгууларыңыз

 

6.

Тил билүүңүз

 

.

Кызматыңыз боюнча элге кандай жардам бере алдыңыз?

 

8.

Кызматыңызды жеке кызыкчылык үчүн пайдаланып көргөнсүзбү?

 

9.

Сапаттарыңыз

 

10.

Мындан аркы иш-пландарыңыз.

 

 

Онлайн жат жазуу жазабыз.     (120 сөз)

(видео түрүндө Тамара эже окуйт 3 жолу)



Калыгул Бай уулу

Калыгул Бай уулу кыргыздар арасында кеңир белгилүү ойчул, акылман. Калыгул калк арасында Токтогул ырчы, Толубай сынчы Жээренче чечен акылмандардын ысымдары менен бирге айтылуучу адам.

         Ал 1785-жылы Ысык-Көл аймагында жарык дүйнөгө келген.

Калыгул ырчы эмес ойчул. Ал коом, турмуш, жашоо, каада-салт, тиричиликтин түрдүү учурлары жөнүндө ой-пикирлерин, кеңештерин, акылдарын макал түрүндө уйкаштырып айтып келген. Алар Калыгулдун маселдери деп аталып калган.

         Калк арасында кадыр-баркка ээ болгондугуна карабастан, Калыгул Бай уулунун өмүр жолу, чыгармалары жөнүндө такталган маалыматтар аз.

         Себеби, советтик түзүлүш учурунда, айрыкча 1947-жылдардан тартып ага жалган жалаа коюлуп, катуу сынга алынып, атын да, чыгармаларын да пайдаланууга тыюу салынган.

         Калыгулга таандык айрым чыгармалар 1922-жылы Нарын уездинде белгилүү манасчы С.Орозбаковдун айтуусунда К.Мифтаков тарабынан биринчи жолу кагаз бетине түшүрүлгөн. Айрым маселдердин И.Арабаев 1925-жылы өзүнүн “Сабатсыздыкты жоюу алиппеси” аттуу китебинде жазган.

 

Угуу


1.     Молдоканов Аалы - Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнчпа улуттук комиссиянын бөлүм башчысы

2.     Аскарова Чинара Жолчуевна – Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат жана туризм министрлигинин жетектөөчү адиси

3.     Камалова Айгул Эсенбаевна – Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин башкы адиси 

Укканыңыздарды тизме боюнча чогулткула. Кыргыз Мамлекеттик Чинара Республикасынын Эсенбаевна Президентине башкы адиси комиссиянын Аалы Кыргыз министрлигинин Аскарова караштуу Республикасынын адиси Кыргыз Молдоканов тил маалымат Республикасынын берүү боюнча Камалова улуттук Билим Айгүл жана туризм жетектөөчү жана илим бөлүм Жолчуевна башчысы маданият, министрлигинин 
Токойдогу шайлоо Р.Раззыков

Токойдогу шайлоо

Сөз эркиндиги деген илдет

Токойго да жетиптир,

Арстанга баш ийбеген жаныбарлар,

Оппозицияга жана хоппозицияга

Бөлүнүп кетиптир.

Токойдун ичи бардак,

Бирин-бири кыйнап,

Сакалдуу эчки арак куюп,

Улактары төрдө олтурушат ырдап.

Күйөөсү жок эшек,

Зебрадан боозуп алган,

Арстанга нааразы болгон теке

Эчкилери менен жолду тосуп алган.

 

Түлкү эки жактан кабар алып,

Бир күнү бийликке,

Бир күнү оппозицияга барып,

Бир сөздү экөөнө эки башка айтып,

Ортодо жүрөт бүлүк салып,

Түлкү менен баары эсептешет,

Эки жак тең,

"Бул бизге керек" дешет.

Анткени, анын менчик гезити бар.

Жинине тийсең жазып ийет,

Шерменде кылып кезек-кезек.

 

Баарынан да үкүгө кыйын болду,

Күндүзү байкуштун көзү көрбөйт,

Же берки ызы-чуу кылгандар,

Пикеттерин токтотуп,

Тынчып өлбөйт.

Айласы кеткен Арстан,

Айбанаттардын өкүлдөрүн,

Бүт чакыртып алыстан.

Келгендерге көз кырын таштады,

Сөзүн минтип баштады:

- Ушул кезге чейин токойду,

Жалгыз башкарып келдим эле.

Бардык маселени өзүм чечип,

Кыйынчылыкты жеңдим эле.

Кээ бирөөлөрдүн айтымында

Мен "диктатор" имишмин.

Жанагы

Жаагы тынбаган сагызганды,

Саясий мотив менен,

Аттырып ийипмин.

Анын кантип өлгөнүн,

Баарыңар жакшы билесиңер.

"Сагызган сактыгынан эмес,

Суктугунан өлдү" деп

Айтып эле жүрөсүңөр.

Ушундай ушак сөздөргө,

Бүгүндөн баштап "точка" коёлу.

Парламенттик шайлоо өткөрүп,

Демократиялык токой бололу.

 

Ошентип, шайлоо болчу күн такталды.

Талапкерлер арыздарын жазып,

Мыйзамдын негизинде катталды.

Айбан да болсо жек-жааттарын издешип.

Шайлоонун

Шайтан оюну башталды.

 

Дасторкондор жайылып,

Арак-шарап суудай агылып,

Үгүт иштери жүрүп жатты.

Музыкалар жаңырып,

Жардамга чакырышып,

Алыс-жакынды.

Жолго шагыл төшөлүп,

Асфальт да басылды.

Бүтпөгөн көпүрөлөр бүтүп,

Көчөлөргө жарык тартылды.

Өмүрү суу келбеген

Арыктардын багы ачылды,

Өзгөчө ыкма менен казылды.

 

Талапкерлердин баары,

Бири-биринен жакшы,

Өмүрүндө бирөөнү

"Сиз" дебеген карышкыр:

- Эгерде мени шайласаңыздар,

Сиздер үчүн,

Өлүп берем! - деп жатты.

 

Айбанаттардын көпчүлүгү

Акчалуу талапкерге ыктады.

Аскада жашап, алысты көргөн

Бүркүттүн сөзүн эч ким укпады.

Тандалып талапкерлер мыкты,

Шайлоонун

Жыйынтыгы да чыкты.

Карышкыр, Чычкан, Кашкулак,

Атаандаштарын

Биринчи турдан эле утту.

 

"Депутат" деген кыпкызыл,

Мандаттарын алышты.

Салмактуу басып чалкалап,

Парламентке барышты

Эң кызыгы алар менен,

Чынын айтсам, бир аз жүдөп,

Галстук тагынып,

Байкуш,

Эшек да жүрөт.

 

Шайлоого чейин эшекти,

Эч ким билчү эмес.

Үйүнө чакырса дагы,

Конокко бирөө кирчү эмес.

Эми болсо минтип,

Көзүнө көз айнек тартып,

Парламентте олтурат,

Арстанга акыл айтып,

Анткени, эшек шайлоого,

Чоң даярдык менен барыптыр,

Айбандардын добуштарын,

Акчага эле сатып алыптыр.

Көрсө,

ал байкуш эмес тура,

Ишенбесең элден сура...

Анткени, эшек,

Наркотик ташып жүргөн кези экен,

Акча тапса эле

депутат болорун билген экен.

Тамсилден жыйынтык чыгарып,

Эшекти шылдыңдап күлбөгүлө,

Акча тапкан эле адамды,

Акылдуу деп билбегиле

Тексттеги ойдун туура же ката экендигин белгилегиле Тексттеги ойдун туура же ката экендигин белгилегиле Текст токойдогу тынч жашоо жөнүдө болду Арстанга баш ийбеген жаныбарлар оппозицияга кетишти Токойдо парламенттик шайлоо өтмөй болду Бүркүт парламенттик шайлоого катышуудан баш тартты Эшекти шайлоого чейин эч ким таанычу эмес Түлкүнүн менчик гезити бар Бийликке нааразы болгондор жолду тосуп алышты Шайлоодон Карышкыр, Чычкан, Кашкулак утуп чыгышты. Арстан сагызганды “саясий мотив” менен аттырып жиберди Тамсилдин тексттинен кездешкен сөздөрдү белгилегиле. шайлоо Конститутция башкаруу парламент партия депутат арыз оппозиция төрага мандат токой Сөз айкаштарын бириктиргиле.
Сөз
Парламенттик
Демократиялык
Саясий
Үгүт
эркиндиги, шайлоо, токой, мотив , иштери ,