1-сабак   ТИЛ ҮЙРӨНҮҮ

Тил үйрөнүү

Сиз буга кошуласызбы?

Сөзмөр  адамдар башка  тилдерди  тез өздөштүрүшөт.

 

Чет тилинин мугалими  – көбүнчө айымдарга туура келген кесип.

 

Тил үйрөнүү үчүн  ошол өлкөнүн маданиятын да үйрөнүү керек.

 

Жакшы ырдаган адам – чет тилинде так сүйлөй алат.

Сиз кыргыз тилин үйрөнүүдө кандай ыкмаларды колдоносуз? Сиз колдонгон ыкманын алдына белги коюңуз.
Жаңы сөздөрдү сөздүк-дептерге жазып алып ,бир нече жолу кайталап жатып үйрөнөм.
Сыналгы, үналгыдан берилген кыргызча берүүлөрдү угуп,түшүнүүгө аракет кылам.
Досторум,кесиптештерим менен кыргызча сүйлөшүп, түшүнбөгөн сөздөрүм болсо,алардан маанисин түшүндүрүп берүүсүн сурайм.
Кыргызча ката сүйлөп алуудан тартынып, көбүнчө орусча сүйлөйм.
Ката сүйлөгөндөн тартынбай эле сүйлөйм.
Кыргызча жакшы сүйлөгөн позитивдүү достор менен көбүрөөк маектешүүгө аракет кылам.
Көчөдө илинген көрнөк-жарнактарга ар дайым көңүл бөлөм.
Кыргызча сүйлөшүп жаткан маектешимдин кебин түшүнбөй калсам, дагы бир жолу кайталоосун же жайыраак сүйлөөсүн өтүнөм.
Үйдө,коомдук транспортто көбүнчө орусча сүйлөйм.
Үйдө ,коомдук транспортто көбүнчө кыргызча сүйлөйм.
Мындан тышкары дагы кандай тил үйрөнүү ыкмаларын колдонууга болот деп ойлойсуз ?

................................................................................

................................................................................

................................................................................

Этиштин шарттуу ыңгайы

-са,-се,-со,-сө

-ба/са;   -бе/се;    -бо/со;     -бө/сө

 Сөздөрдү түшүнбөй калсам, дагы бир жолу окуп чыгам.

 Сөздөрдү жакшы  түшүнбөсөм, бир нече      жолу окуп чыгам.

 Эгерде төлөмдөр кечиктирилсе, күнүнө 0.1% туум  төлөнөт.

       Анын абалы айтпаса да    түшүнүктүү.

Барсам, койсом  өзүм билем.

  Кредитти өз убагында төлөбөсөңүз, туум өсө берет.

Көп түкүрсө, көл болот.

Ал келбесе кете берем.

Үлгү боюнча иштеңиз

Кел-келсе-келбесе

Бар-барса-барбаса

Ук-укса-укпаса

Төлө-төлөсө-төлөбөсө

Түшүн-түшүнсө-түшүнбөсө
-са; -се; -со; -сө
Сура
Сүйлө
Ал
Кара
Бол
Түз
Бөл
са, се, со, сө,
-ба/са; -бе/се; -бо/со; -бө/сө
Сура
Сүйлө
Ал
Кара
Бол
Түз
Бөл
баса, бесе, босо, бөсө, паса, песе, посо, пөсө,
Төмөндө берилген текстти кунт коюп угуңуз. Эмне жөнүндө кеп болуп жатканына көңүл буруңуз. Бул тууралуу өз оюңузду айтыңыз.

    Мындан бир нече жыл мурун, тактап айтканда 11 жыл мурун мен Бишкекке Англиянын Ливерпуль шаарынан келгем. Андан бери далай суулар акты, бир топ кыйынчылыктар да болду, эстен кеткис жакшы күндөр да өттү. Азыр мен кыргызча кадыресе түзүк эле сүйлөп, өз оюмду так билдире алам десем жаңылышпаймын.

    2004-жылы мен волонтер катары келип, Аламүдүн районуна караштуу Чоң-Арык, Орто-Сай айылдарынын тургундары үчүн англис тили жана компьютердик курстарында сабак өтө баштадым. Сабактар бекер болгондуктан каалоочулар да өтө көп. Андыктан менин бирден бир негизги максатым – кыргыз тилин тезинен үйрөнүү болду. Бишкектеги тааныш англиялык балдардан сураштырсам, бир кыргыз тилчи мугалимдин телефонун таап беришти. Ошентип, биринчи сабактан мен кыргызча: “Менин атым Майкл, мен англиялыкмын, мен 21 жаштамын, мен Англиядан бир жума мурун келдим”деген сөздөрдү айтканды үйрөндүм.

    Мен жумасына 1 сааттан 5 жолу сабак алып жаттым. Менин аракетим абдан чоң болду, күнүгө 15-20 сөздү жаттайм, сүйлөмдөрдүн үлгүлөрүн башыман чыгарбай кайталайм, тапшырмаларды ар дайым аткарам. 2–3 айдын ичинде бир топ сөздөрдү үйрөнүп, базарга өзүм жалгыз барып соодалашканды, автобус, маршруткалардын айдоочуларына суроо бергенди үрөнүп калдым. Бир күнү борбордук аянтта жүрүп, бир аксакалдан: “Байке, кечирип коюңуз, Баканбаева көчөсүнө кандай барсам болот?”, - деп сурадым. Ал киши мени бир саам карап туруп, менин кайдан келгенимди, атымды, бул жерде эмне иш кылып жүргөнүмдү сурады, анан калган сөздөрүн таптакыр түшүнгөн жокмун. Ал көпкө чейин сүйлөдү, арасында Бөкөнбаев Жоомарт деген сөздү көп кайталап жатты. Мен башымды ийкеп, анда санда: Ооба, ооба рахмат деп коем. Акыры ал мени далыга таптап: “Азамат жигит, жакшы бар,” – деп кое берди.

    Эртеси жумуштагыларга айтып берсем, Баканбаева көчөсү эмес Бөкөнбаев көчөсү деп айтып жүр дешти.

   Мен досторумдун кеңеши боюнча, кыргызча жакшыраак үйрөнүш үчүн жаныма эки кыргыз студент баланы алып, батирде чогуу жашап калдык. Ал экөө тең нарындыктар экен, бирөө Борбордук Азиядагы Америка университетинде, экинчиси –Айыл чарба академиясында окуган студент балдар эле. Абдан тамашакөй балдар болчу.

     Азыр ойлосом,ошол балдар менен бирге жашаганым мага көп пайдасын алып келиптир.

    Кыргызча, учуру келгенде, тамашалап, какшыктап жооп бергенди, көркөм сүйлөгөндү да ошолордон үйрөндүм. Нарынды кыдырып келдим, Ат-Башынын жайлолорунда болуп, кой союп жатканда, качып кетпей, кармалашып турганга жарайм. Бир гана “тогуз” менен “отуз” сандарын алигиче чаташтыра берем.

1. Тексттин маанисине туура келген жана туура келбеген сүйлөмдөрдү аныктаңыз. 1. 11жыл мурун мен Бишкектен Ливерпуль шаарына келгенмин. 2. Азыр мен кыргызча өз оюмду так билдире алам 3. Мен өз алдынча китеп менен кыргыз тилин үйрөндүм 4. 2004-жылы келип англис тили жана компьютердик курстарында сабак бере баштадым 5. Акы төлөнүүчү курстар болгондуктан, каалоочулар аз болду 6. Кыргызча сөздөрдү үйрөнгөнүмө абдан кубангам 7. Мен жумасына 2 сааттан 4 жолу сабак алып жаттым 8. Бир күндө 15-20 сөздү жаттайм 9. 2-3 ай өтсө да, базарга өзүм жалгыз барып соодалашканды үйрөнө албадым 10. Көрсө, Бөкөнбаев эмес Баканбаева көчөсү экен 11. Жаштардын агымына кошулуу үчүн, эки кыргыз студент менен чогуу жашадым 12. Кыргызча, учуру келгенде, тамашалап, какшыктап жооп бергенди үйрөндүм 13. Бир гана “тогуз” менен “отуз” сөздөрүн азырынча чаташтыра берем 2. Төмөндөгү боштуктарды туура толтуруңуз
1. Бир күнү борбордук ......... жүрүп, бир .......... : “Байке, кечирип коюңуз, ........... көчөсүнө кандай барсам болот?” - деп сурадым.
2. Ал киши мени бир ........ карап туруп, менин кайдан келгенимди, ........., бул жерде эмне иш кылып жүргөнүмдү сурады, анан калган сөздөрүн ............. түшүнгөн жокмун.
3. Ал ........ чейин сүйлөдү, арасында Бөкөнбаев ............. деген сөздү көп кайталап жатты.
4. Мен .......... ийкеп, анда санда: Ооба, ооба, рахмат деп коем.
5. Акыры ал мени далыга таптап: “Азамат ........ , жакшы бар”, – деп коё берди.

Алкыш каты

    – коммерциялык эмес кызмат катынын бир түрү. Ал аткарылган жумуш же кызматташтыгы үчүн (уюмга, кызмат адамына, жарандарга) ыраазычылык билдирүү, рахмат айтуу максатында жазылган кызмат каты болуп саналат. Алкыш каты ишкананын фирмалык бланкына же атайын даярдалган кагаздарга жазылат. Анын атайын бир формасы болбойт. Каалоо боюнча чын көңүлдөн же чакыруу, куттуктоо каттарына жооп катары жазылат.
3 . Көрсөтүлгөн жардам үчүн жазылган алкыш каты

Урматтуу Майкл Смит!

 

    Бишкек шаарынын билим берүү департаменти мектептер аралык англис тили боюнча сынакты өткөрүүдө көрсөткөн демөөрчүлүк колдооңуз үчүн терең ыраазычылык билдирет. Сиздин көрсөткөн көмөгүңүз өсүп келе жаткан жаш муундардын келечеги үчүн өзүнүн ак кызматын аткара алат деген ишеничтебиз.

 

Бишкек шаарынын билим

берүү департаментинин башчысы                    К.И.Садабаева

4. Алкыш каттарында колдонулуучу сөз айкаштары жана сүйлөмдөрдү эсиңизге сактаңыз

    Терең ыраазычылык билдиребиз, кошкон салымыңыз, көрсөткөн жардамыңыз, материалдык колдооңуз, Сиздерге ыракмат айтууга уруксат этиңиздер, колдоо көрсөткөнүңүз үчүн, ыраазычылык билдирип кетүүгө, Сиздерге ыракмат айтабыз, моралдык жана материалдык жактан, өзүбүздүн ыраазычылыгыбызды.

5. Берилген тексттеги боштуктарды туура келген сөздөр менен толуктаңыз.

..........................(1) Тынчболот Мусаевич!

    Областык ..................(2)  2-хирургия бөлүмүнө зарыл .......................(3)  жабдыктарды алууда көрсөткөн .........................(4) үчүн терең ................(5) билдиребиз. Кошкон .............(6) көптөгөн адамдардын ...............(7) сактап калууда татыктуу ...................(8)  өтөйт деген ишеничтебиз.

 

  Ысык-Көл областык

  ооруканасынын башкы дарыгери                       Ш.К.Ибраев

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
6. Сүйлөмдөрдү ылайыктуу сөздөр же сөз айкаштары менен толуктагыла.

1. ...................................... терең ыраазычылык билдиребиз.

2. ...................................... ыраазычылык билдирүүгө уруксат этиңиздер.

3. ...................................... Сиздерге алкыш жарыялайт.

4. ...................................... ыракмат айтабыз.

5. ...................................... үчүн ыраазычылык билдиребиз.

6. ...................................... үчүн ыракмат айтууга уруксат этиңиздер.

7. ...................................... ыраазычылык билдирип кетүүгө уруксат этиңиздер.

 8. ...................................... Сизге ыракмат айтат.
7. Сөз айкаштарын туура бириктиргиле. уруксатыраазычылыккошконыракматбилдирипколдооңуздарөзүбүздүнколдоо билдиребизэтиңизсалымыңызкетүүгөүчүнайтабызкөрсөткөнүңүздөрыраазычылыгыбызды 8. Берилген кырдаалдарга алкыш каттарын жазгыла.

1. Жаңы оорукананын курулушуна көрсөтүлгөн жардам үчүн алкыш катын түзүңүз.

2. Табигый кырсыктардан жапа чеккендерге көрсөтүлгөн жардам үчүн алкыш катын түзүңүз.